TAŞKIN RİSKİNİN MEKÂNSAL VE İSTATİSTİKSEL OLARAK İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Harita Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELVER GÜNGÖR
Danışman: Ümran Köylü
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Taşkın bir su kaynağının iklimsel ve fizyolojik nedenlerle yatağından taşmasıdır. Taşma sonucu çevresindeki yaşam alanlarının zarar görme olasılığı taşkın riskini oluşturur. Bu risk toprağın türü, jeolojik yapısı, eğim, bakı, arazi yapısı, yağış miktarı ve su kaynağının çevresinin şehirleşme derecesi gibi faktörlere bağlı olarak değişir. Bu çalışmada Ceyhan Havzası taşkın riski bu faktörlere göre mekânsal ve istatistiksel olarak ele alınmıştır. Ceyhan Havzası, Ceyhan Nehri ile oluşmuş Türkiye'nin dokuz şehrinin bir kısmını içine almıştır. Bu yüzden havza sınırları içerisinde birçok yerleşim ve tarım arazisi bulunan Ceyhan Nehri'nin taşkın riski yüksek alanlarının belirlenmesi bu çalışmanın amacını oluşturur. Havzanın büyük olmasından dolayı çalışma alanı Aşağı, Orta ve Yukarı Ceyhan alt havzası olarak ayrılmıştır. Taşkından etkilenebilecek riskli alanların tespit edilmesi ve taşkına etki eden faktörlerin etkisinin araştırılmasında Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Çok Ölçütlü Karar Analiz yöntemlerinden olan Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHP) kullanılmıştır. Taşkını etkileyebilecek eğim, bakı, yağış, jeoloji, toprak, arazi kullanım, akarsuya uzaklık kriterleri belirlenerek çalışma alanının bu kriterlere bağlı haritaları oluşturulmuştur. Bu haritalara AHP'den elde edilen ağırlık dereceleri işlenerek çakıştırılmış ve taşkından etkilenebilecek riskli alanlar tespit edilmiştir. Çalışma alanının %16'sının çok yüksek riskli alan, %34'ünün yüksek riskli alan olarak belirlenmesi taşkın riski için önlem alınması gerektiğini göstermiştir. Çalışma sonucunda taşkın riski yüksek alanlarda alınabilecek önlemler sunulmuştur. Ayrıca taşkın risk haritaları ve erken uyarı sistemlerinin çözüm sürecinde ne kadar etkili olduğu analiz edilerek gelecekte yaşanabilecek taşkın olaylarına karşı daha dirençli şehirler oluşturulması hedeflenmektedir.