Türkçede Yapı Terimleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Yüksel Baldık
Danışman: Nevzat Özkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:TÜRKÇEDE YAPI TERİMLERİ Yüksel BALDIK Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Mayıs 2025 Danışman: Prof. Dr. Nevzat ÖZKAN ÖZET Türkçede Yapı Terimleri adlı bu çalışma, 8. yüzyıldan 19. yüzyıl sonuna kadar olan süreçte Türkçe kaleme alınmış çeşitli metinlerde yer alan mimari terimleri derleyerek, Türkçenin terim üretme gücünü ve Türk mimarlık kültürünün tarihsel birikimini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, Eski Türkçe, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi, Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesi dönemlerine ait yazılı kaynaklar taranmış; bu dönemlerde kullanılan mimari terimler hem dilbilimsel hem kültürel bağlamda detaylı olarak ele alınmıştır. Bu yönüyle çalışma, yalnızca terimlerin anlamlarını değil, aynı zamanda bu terimlerin tarihsel ve toplumsal işlevlerini de değerlendirmektedir. Araştırma üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde yapı kavramının Türk kültüründeki yeri, mimarlıkla kurulan ilişki ve bu ilişkinin tarihsel sürekliliği üzerine bir çözümleme sunulmuştur. İkinci bölümde, toplam 1264 yapı terimi, hem dönemsel hem de çağdaş kullanımlarıyla örneklendirilerek kapsamlı biçimde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise yapılan incelemeler sonucunda elde edilen veriler, ses ve şekil yönünden incelenmiştir. Tepit edilen mimari terimlerin yaklaşık %45'inin yalnızca Türkçe kökenli olduğunu, %50'den fazlasının ise Türkçe unsurlar taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu durum, Türkçenin sadece gündelik iletişim dili olmakla kalmayıp, aynı zamanda teknik, sanatsal ve estetik kavramları ifade edebilecek düzeyde gelişmiş bir terim üretme yetisine sahip olduğunu göstermektedir. Çalışma, hem Türk dilinin yapıcı ve üretken karakterini yansıtan önemli bir örnek, hem de mimarlık tarihi açısından değerli bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Anahtar Kelimeler: Mimarlık, Terim, Türk Dili, Türk Mimarisi