SÎBEVEYH'İN el-KİTÂB ADLI ESERİNİN KIRAAT VE TEFSİR AÇISINDAN ÖNEMİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEYİT YILDIRIM
Danışman: Mustafa Karagöz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Basra dil ekolünün en önemli temsilcilerinden olan Sîbeveyh'in el-Kitâb adlı eseri, genelde Arap dilindeki bozulmaları özelde ise Kur'an okurken yaygınlaşmaya başlayan hataları önlemek amacıyla başlatılan nahiv çalışmalarının yazıya geçirilmiş en eski metnidir. Eser, nahiv-kıraat ilişkisi bağlamında her iki disiplinin birbirini ne derece etkilediği ve erken dönemde kıraatlerin nahve kaynaklık etme hususundaki konumu hakkında fikir veren önemli atıflar barındırmaktadır. Bu çerçevede müellif, kıraatlere karşı hürmetkâr davranmakla birlikte onları mütevatir veya şaz gibi kategorik ayrıma tabi tutmamış ve nahvin temellendirilmesi konusunda kıraatlere herhangi bir öncelik vermemiştir. el-Kitâb'ın içeriği Kur'an İlimlerinin teorik tartışmalarından bağımsız olarak oluşturulsa da müellifin bazı değerlendirmeleri ulûmü'l-Kur'ân konularını yakından ilgilendirmektedir. Bu konudaki müstakil eserlerin Sîbeveyh'ten sonra telif edilmeye başladığı göz önünde bulundurulduğunda müellifin bazı ulûmü'l-Kur'ân konularına yaklaşımı önemli hale gelmektedir. Bu bağlamda Sîbeveyh'in, daha sonra Kur'an ilimleri zemininde incelenecek bazı konulardan ilk söz eden kişi olduğu anlaşılmaktadır. Sîbeveyh'in gramer analizleri veya bazı edatlara yüklediği anlamlar, tefsir faaliyetlerini yakından ilgilendirmektedir. Bu nedenle onun eseri, Kur'an'ın gramer yapısını tahlil eden müfessirlerin en önemli referanslarından biri olmuştur. el-Kitâb, hem Arap dili alanında yazılan ilk eser olması hem de pek çok ayetin irabı hakkında değerlendirme içermesi yönüyle Kur'an'ın söz dizimini inceleyen i`rabü'l-Kur'ân türü çalışmaların öncüsü kabul edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Sîbeveyh, el-Kitâb, Kıraat, Ulûmü'l-Kur'an.