Kıbrıs Türk Masallarında Ölüm ve Yas

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Borahan Komser

Danışman: Gökçe Yükselen Peler

Özet:

Bu çalışma, Kıbrıs adası üzerinde geçmişten günümüze kadar yaşamış olan Türk topluluklarının ada üzerinde bıraktığı etkilerden olan ölüm ve yas sırasında yaşanan olayların, durumların, yapılan adetlerin Kıbrıs Türk masallarına olan etkilerini incelemek için ele alınmıştır. Kıbrıs Türk masallarında ölüm ve yas temalarının ne şekilde işlendiğini ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Araştırmada, iki yüzü aşkın masal incelenmiştir. Tematik inceleme yöntemi kullanılmıştır. İncelenen masallarda toplam 18 ölüm şeklinin 156 defa tekrar ettiği tespit edilmiş, yas şeklinin ise toplam 11 farklı biçimde olduğu ve 21 defa tekrar ettiği tespit edilmiştir. Yas temasının bu kadar az rastlanması dikkat çekici bir durumdur. Bununda sebebi ise masallarda zamanın hızlı geçmesi insanların ölenin arkasından yas tutacak vakti bulamaması. En çok rastlanan ölüm türleri arasında ''kafası kesilerek ölme'', '' doğal ölüm'' ve '' cinayet sonucu ölüm'' öne çıkarken; yas temasında ise en çok karşımıza çıkan tür ''ağlayarak yas tutma'' biçimidir. Masallarda yalnızca insanların yas tutmadığı hayvanların, doğa unsurlarının ve hatta cansız varlıkların bile yas tutan varlıklar olarak yer aldığı görülmüştür. Bu durumda masalların olağan üstü olma özelliğini ön plana çıkartmaktadır. Ölüm ve yas gibi evrensel bir temanın halk anlatıları içerisinde yer alması, toplumun değer yargıları, kader inancını, adalet anlayışını ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında yapılan sınıflandırmalar ve analizler, Kıbrıs Türk sözlü kültürünün, ölüm ve ölüm sonrasındaki tutumunu alamaya katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Ölüm, Yas, Masal, Kıbrıs