Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, VETERİNERLİK PARAZİTOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURETTİN BUĞRA METİLLİ
Danışman: Önder Düzlü
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Capoeta antalyensis (Antalya siraz balığı), Türkiye'nin güneyinde yer alan Antalya ili akarsularına özgü endemik bir tatlı su balığı türüdür. Bu tür, sınırlı dağılım alanı, özgün habitat tercihleri ve ekolojik rolü nedeniyle biyolojik çeşitlilik ve koruma biyolojisi açısından önemli bir konumdadır. Türün populasyon dinamiklerinin anlaşılması ve korunmasına yönelik stratejilerin geliştirilebilmesi için, sağlık durumunun izlenmesi büyük önem arz etmektedir. Bu bağlamda, Kasım 2024 ile Haziran 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen bu çalışma ile Antalya ili sınırları içerisinde yer alan üç önemli akarsu (Köprü Çayı, Aksu Çayı ve Boğa Çayı) üzerinde yaşayan C. antalyensis bireylerinde ektoparazit türlerinin varlığı araştırılmıştır. Çalışma kapsamında, her bir akarsudan eşit sayıda olmak üzere toplam 360 birey (her çaydan 120 birey) elektroşok yöntemiyle yakalanmış ve laboratuvar ortamında parazitolojik incelemeye tabi tutulmuştur. Muayene edilen toplam 360 bireyin 104'ünde (%28,9) en az bir ektoparazit türüne rastlanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, toplamda üç farklı ektoparazit türü saptanmıştır: Trichodina sp.: 48 bireyde (%13,3), Gyrodactylus sp.: 34 bireyde (%9,4), Diplozoon sp.: 22 bireyde (%6,1).Bölgelere göre dağılım incelendiğinde: Köprü Çayı'ndan örneklenen 120 bireyin 60'ında (%50) parazit varlığı tespit edilmiş olup, bu örneklerde üç parazit türünün tamamına rastlanmıştır. Trichodina sp. 24 bireyde (%20), Gyrodactylus sp. 20 bireyde (%16,7) ve Diplozoon sp. 16 bireyde (%13,3) bulunmuştur. Aksu Çayı'nda 120 bireyin 22'inde (%18,3) sadece Trichodina sp. tespit edilmiştir (%18,3).Boğa Çayı'ndan örneklenen 120 bireyin 22'inde (%18,3) parazit saptanmış olup, bunların 14'ünde Gyrodactylus sp. (%11,7) ve 8'inde Diplozoon sp. (%6,7) belirlenmiştir. Bu veriler, ektoparazit dağılımının coğrafi bölgeye ve muhtemelen çevresel koşullara bağlı olarak değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle Köprü Çayı'nda hem parazit türü çeşitliliği hem de enfeksiyon oranı diğer iki akarsuya kıyasla belirgin olarak daha yüksek bulunmuştur. Bu durum, söz konusu akarsuyun fiziko-kimyasal özellikleri, balık yoğunluğu, su sıcaklığı, akış rejimi ve antropojenik etkiler gibi çevresel faktörler açısından ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Veteriner Parazitoloji Anabilim Dalı bünyesinde yüksek lisans tezi olarak gerçekleştirilen bu çalışma, Capoeta antalyensis üzerinde yapılan ektoparazitolojik araştırmalar açısından önemli bir başlangıç niteliğinde olup, türün sağlık durumunun izlenmesi, habitatlarının korunması ve sürdürülebilir populasyon yönetimi açısından bilimsel temelli veriler sunmaktadır. Ayrıca elde edilen bulgular, bölgesel balık sağlığı değerlendirmeleri ve ektoparaziter fauna haritalamasına katkı sağlayacak niteliktedir. Anahtar kelimeler: Capoeta antalyensis, prevalans, ektoparazit, Türkiye