Doğal boyaların metamerik özelliklerinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FAZLIHAN YILMAZ

Danışman: Muhammed İbrahim Bahtiyari

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bitkisel ürünlerin boyamada kullanılması çok eski tarihlere dayanmaktadır. Geçmiş dönemlerde insanlar kullanmış oldukları malzemeleri renklendirmek için bitkisel, hayvansal ve madensel doğal kaynakları kullanmışlardır. Fakat sentetik boyaların keşfiyle birlikte doğal boyarmaddelerin önemi hızlı bir şekilde azalmıştır ve doğal boyarmaddeler yerlerini sentetik boyalara bırakmışlardır. Sentetik boyaların sağlık açısından çeşitli yan etkileri olduğundan doğal boyarmaddelerin günümüzde de kullanılabilir bir seviyeye getirilmesi oldukça önemlidir. Bu çalışmanın temel amacı, tekstil boyamacılığında önemli bir sorun olan metamerinin bitkisel boyarmaddeler açısından incelenmesidir. Bu amaçla, doğal boyarmaddelerle boyanmış olan %100 yünlü kumaş numunelerinin spektral ölçümleri yapılarak, bu konudaki eksikliğin giderilmesi hedeflenmiştir. Çalışmada yünlü kumaşların boyanması nar kabuğu, kökboya bitkisi, havacıva bitkisi, yarpuz bitkisi ve nar çiçeği bitkisi ile mordanlı ve mordansız olarak yapılmıştır. Yapılan boyama işlemleri sonucunda farklı mordan maddeleri ile mordansıza göre farklı renkler elde edilmiştir. Metameri özelliği açısından boyarmadde cinsinin, boyarmadde konsantrasyonunun, ışık kaynağının ve mordan cinsinin etkili oldukları görülmüştür. En fazla metameri özelliğini kökboya bitkisi gösterirken, en az metameri özelliğini havacıva bitkisi göstermiştir. Sonuç olarak, seçilen farklı doğal boyaların ve farklı mordan maddelerinin hangi renkleri verebileceği ve metameri özelliğini ne ölçüde etkileyeceği ortaya konmuştur.