Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın İlim Anlayışı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, --, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ESRA AKAR

Danışman: Salih Yalın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Erzurumlu İbrahim Hakkı ile ilgili çalışmaların konusunun genellikle onun tasavvufî ve ahlakî yönü ile ilgili olduğu görülmektedir. Oysa o birçok alana hâkim olup farklı alanlarda çalışmalar yürütmüştür. Çalışmalarını topladığı eseri ise ansiklopedik bir nitelik taşıyan Marifetnâme'dir. Birçok İslam âliminde olduğu gibi onun da ilimleri tasnif ettiği ve bu tasnifte ise öğretim sırasını gözettiği görülmektedir. Bu çalışmada İbrahim Hakkı'nın ilim tasnifine, ilim anlayışına, ilimlere yaklaşımına, öğreticide ve öğrencide aradığı kriterlere ve ilimlerdeki temel gayesine değinilmektedir. O ilimler arasında büyük bir uyum yakalayıp her ilme hak ettiği değeri göstermiştir. Ona göre ilimleri öğrenmenin gerekliliği Rabbimizi tanımaktır. Yani Rabbi tanımak nefsi tanımakla, nefsi tanımak bedeni tanımakla, kişinin kendini tanıması ise âlemi tanımakla gerçekleşmektedir. Böylece aklî ilimler âlemi tanımak için oldukça gereklidir. O ilim tasnifinde de bu anlayışla hareket etmiş ve akli ilimlerde âlemi tanımaya yönelik ve kişinin kendini tanımasına yönelik ilimlere yer verirken, şerî ilimlerde Rabbimizi tanımaya yönelik ilimlere yer vermektedir. Bu bağlamda aklî ilimler içerisinde aritmetik, geometri, astronomi, musikî, tabiî ilimler ve ahlâk ilmine yer verirken naklî ilimler içerisinde fıkıh, kelam, tefsir, hadis, tasavvuf ilimlerine yer vermektedir. Ayrıca o bahsetmiş olduğu ilimleri ayet ve hadislerle destekler. Böylece din ve ilmin birbirine muhalif olmadığını vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Erzurumlu İbrahim Hakkı, Marifetnâme, İlim, Felsefe, Âlim