Türk çocuk yazını eserlerinde yaş düzeyini belirleme değişkenlerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ayça Çağlayan
Danışman: Kudret Altun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocuk kitaplarının yaş/sınıf düzeylerinin belirlenmesi, çocuk okurlar, aileleri ve öğretmenleri için çocuğun gelişim düzeyine uygun kitapları seçme adına önemli bir ihtiyaçtır. Bir eserin hem derin yapı hem de yüzey yapı değişkenleri açısından çocuğa göre olup olmadığının bilinmesi çocuk okurlar, aileleri ve özellikle öğretmenleri için son derece önemlidir. Alanyazında içerik incelemelerini temel alan araştırmaların yanı sıra, metne dayalı yüzey yapı özelliklerinin incelenmesine dayanan istatistiksel yaş düzeyi belirleme formüllerine ihtiyaç duyulmaktadır. Türk çocuk edebiyatında okunabilirlik düzeylerine ek analizler (yaş, grafik vb.) yapılarak uyarlanmış sınırlı sayıda formüle rastlanmaktadır. Ancak, bugüne kadar geliştirilmiş olan okunabilirlik analizleri yaş düzeylerinin uygunluğunu belirlemekte yetersiz kalmaktadır. Alanyazındaki söz konusu gereksinimin giderilmesine katkı sunabilmek adına gerçekleştirilen bu çalışmada, ilk çocuk edebiyatı derlemi olan Türk Çocuk Yazını Derlemi'nde yer alan ve yayınevleri tarafından yaş düzeyleri belirtilmiş 6-10 yaş (ilkokul 1, 2, 3 ve 4. sınıf) düzeylerindeki okur kitlesini hedefleyen 132 çocuk kitabı metni incelenmiştir. İncelenen kitapların metinlerine ait yüzey yapı değişkenlerinin yaş düzeyleri ile ilişkisi ve etkisi analiz edilmiştir. Çalışmanın amacı, Türk çocuk yazını metinlerinin yaş düzeylerinin belirlenmesinde etkisi olan yapısal değişkenleri ve bu değişkenlerin hedef yaş düzeylerini açıklama katsayılarını ortaya çıkarmaktır. Bu tez çalışması, ilişkisel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Eserlerin okunabilirlik düzeyleri, sözcüksel çeşitliliği, sözcüksel yoğunluğu, sözcüksel nadirliği, deyim kullanım yoğunluğu, somut-soyut ad yoğunluğu, cümle yapıları ve dizilişleri, araştırmanın bağımsız değişkenleridir. Yaş/sınıf düzeyleri bağımlı değişken olarak belirlenmiştir. Elde edilen nicel veriler SPSS programına aktarılmış ve bu bilgiler üzerinde korelasyon analizi yapılmıştır. Korelasyon analizinde anlamlı bulunan değişkenler üzerinde çoklu regresyon uygulanarak devamında temel bağımsız değişkenlerin metinlerin yaş düzeylerini etkileme katsayılarının istatistiksel açıdan anlamlı olup olmadığı incelenmiştir. Birinci regresyon analizinde katsayısı istatistiksel açıdan anlamlı bulunan değişkenler üzerine ikinci regresyon analizi uygulanmıştır. Her bağımsız değişken için de farklı bir katsayıya ulaşılmıştır. Sonuç olarak, elde edilen katsayı önerisi, çocuk kitaplarının yaş düzeylerini belirleme çalışmalarında kullanılabilecek bilimsel bir yöntem ve kaynak oluşturmayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Türk Çocuk Yazını, Çocuk Kitaplarında Yaş Düzeyi, Okunabilirlik Düzeyi, Sözcüksel Çeşitlilik, Sözcüksel Nadirlik