Türkiye'de ekolojik ayak izi dinamiklerinin STIRPAT Modeli kapsamında analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fak., İktisat, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKÇE ARAS
Danışman: Emrah Koçak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ülkelerin iktisadi büyümeyi öncelikle hedef olarak belirlemesi beraberinde kaynak kullanımını arttırmıştır. Üretim ve tüketim artarken ortaya çıkan atıklar ise çevre sorunlarının giderek artmasına neden olmuştur. Ekolojik ayak izi insanlığın doğa üzerindeki talep baskısını ölçmeye yarayan bir ölçüt olarak literatürde yer almaktadır. Dolayısıyla çalışmanın amacı, 1965-2015 tarih aralığında Türkiye'de ekolojik ayak izinin belirleyicilerini, çevre üzerindeki etkileri belirlemek için yaygın olarak tercih edilen STIRPAT modeli kapsamında araştırmaktır. Araştırmada nüfus, gelir seviyesi teknoloji ve enerji tüketimi değişkenlerinin ekolojik ayak izini hangi yönde ve büyüklükle etkilediği tespit edilmeye çalışılmıştır. Nüfus göstergesi olarak, kentsel nüfusun toplam nüfus içindeki payı, refah göstergesi olarak kişi başına düşen gelir, teknoloji değişkenini temsilen sanayi sektörünün GSYH içerisindeki payı ve kontrol değişkeni olarak toplam enerji tüketimi kullanılmıştır. Analiz yöntemi olarak değişkenler arasındaki ilişkilerin tespiti için Johansen-Jusellius ve Maki yapısal kırılmalı eşbütünleşme analizleri kullanılmıştır. Daha sonra değişkenler arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve esneklik katsayılarının tahmin edilmesi için Dinamik En Küçük Kareler Yöntemi (D-OLS), Modifiye Edilmiş Sıradan En Küçük Kareler Yöntemi (FM-OLS) ve Kanonik Eşbütünleşik Regresyon (CCR) tahmin yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, ekonomik büyümenin Türkiye'de ekolojik ayak izi üzerindeki uzun vadeli etkisinin U şeklinde olduğunu göstermektedir. Bu etkinin ilk olarak azalan sonra artan olduğunu, kentleşmenin ekolojik ayak izini arttırdığını, teknolojik gelişmenin ekolojik ayak izi üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu ve enerji tüketimi ekolojik ayak izini arttırdığını ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Ekolojik Ayak İzi, Çevre Kirliliği, STIRPAT, D-OLS, FMOLS.