Yeni nesil dizileme temelli girişimsel olmayan test verilerinden türk popülasyonunda sükraz-izomaltaz geni varyant profilinin ortaya konulması ve varyant taşıyıcılarında semptomların değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bil., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA USLU
Danışman: Munis Dündar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Sükraz-İzomaltaz (SI) genideki patojenik veya muhtemel patojenik olarak sınıflandırılan homozigot veya birleşik heterozigot varyantlar, otozomal resesif kalıtılan nadir bir hastalık olan konjenital sükraz-izomaltaz eksikliğine neden olur. Hastalığın prevalansı net olarak bilinmese de, Kuzey Amerika ve Avrupa'da %0.05 ve %0.2 arasında değişmekte iken; daha homojen toplumlarda, Grönland Eskimoları'nda %5-10, Kanada yerli halklarında %3-7, Alaska yerlilerinde yaklaşık %3 olarak raporlanmıştır. Hastalık meyve, meyve suları, patates, şeker içeren gıdaların tüketiminden sonra karın ağrısı, ishal, şişkinlik, bulantı kusma gibi belirtiler verebileceği gibi büyüme gelişme geriliği ve nefrolitiazis gibi sonuçları da olabilir. SI genine yönelik güncel çalışmalar, heterozigot SI geni varyantı taşıyıcılarında da konjenital sükraz-izomaltaz eksikliği veya irritabl bağırsak sendromu benzeri semptomların bulunup bulunmadığını araştırmaktadır. Heterozigot vakalarda sükraz ve izomaltaz enzim seviyelerinin, karbonhidrat malabsorbsiyonu semptomlarını ortaya çıkaracak kadar düşük olduğunu gösteren bildiriler mevcuttur. Bu çalışmada, herhangi bir ön tanı ile Tıbbi Genetik bölümüne başvuran, yeni nesil dizileme yöntemi ile klinik ekzom sekanslama paneli çalışılan 2189 hasta, Türk popülasyonunda SI geni varyant profilinin ortaya konulması ve bu varyantların fenotipe etkisini incelemek amacıyla retrospektif olarak incelendi. Çalışmada Türk popülasyonunda konjenital sükraz-izomaltaz eksikliğinin prevalansı %0.228 olarak hesaplandı. SI genine yönelik patojenik veya muhtemel patojenik varyant taşıyıcılık oranı 0.594%, önemi bilinmeyen varyant taşıyıcılık oranı %4.98, toplam %5.57 (1:18) taşıyıcılık oranı saptandı. SI geninde patojenik, muhtemel patojenik ve önemi bilinmeyen sınıflamada toplam varyant alel frekansı %3,3 olarak bulundu. En yaygın patojenik SI varyantı c.1730T>G (p.Val577Gly) olarak saptandı. Heterozigot patojenik, muhtemel patojenik veya klinik önemi bilinmeyen varyant taşıyan 101 bireyden 21'inde (%20,7) konjrnital sükraz-izomaltaz eksikliğine dair en az bir semptom vardı. Bu çalışmada Türk popülasyonunda SI geni varyant profili ortaya konuldu, varyantların genotip-fenotip ilişkisi değerlendirildi. Heterozigot taşıyıcılarda semptom değerlendirmesi yapıldı. SI geninde tahmin algoritmalarına göre muhtemel patojen 6 novel varyant saptandı. Tüm bu veriler ile güncel literatüre katkı sağlandı. Anahtar kelimeler: Sükraz-izomaltaz eksikliği, sükraz-izomaltaz geni, prevalans, alel frekansı, irritabl bağırsak sendromu, yeni nesil dizileme.