Hibrit nötrino dedektöründe düşük enerji ölçeğinde yönlü ve izotropik yayılan çerenkov ve sintilasyon fotonlarının yapay zeka yöntemleri ile ayrıştırılması


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUĞÇE AYŞEGÜL ÇELEBİ

Danışman: EMRAH TIRAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında, su bazlı sıvı sintilatör (WbLS) tabanlı nötrino dedektörlerinde Çerenkov ve sintilasyon ışığının ayrıştırılmasına yönelik makine öğrenmesi yöntemleri incelenmiştir. WbLS ortamlarında iki farklı ışık bileşeninin aynı anda üretilmesi, dedektörde algılanan sinyal yapısını karmaşık hâle getirmekte ve geleneksel analiz yöntemlerinin sınırlı kalmasına yol açmaktadır. Bu durum, veri güdümlü sınıflandırma yaklaşımlarının kullanımını gerekli kılmaktadır. Çalışma kapsamında, Geant4 tabanlı bir simülasyon ortamında üretilmiş foton düzeyindeki veri setleri kullanılmıştır. Veri setleri, yönlü ve izotropik olmak üzere iki farklı konfigürasyon altında oluşturulmuş ve her iki durumda da Çerenkov ile sintilasyon fotonlarının özellikleri ayrı ayrı analiz edilmiştir. Makine öğrenmesi modellerinin eğitimi ve değerlendirilmesi için çeşitli performans ölçütleri kullanılmış, modellerin ayırt edicilik gücü karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, makine öğrenmesi tabanlı yöntemlerin her iki veri setinde de Çerenkov ve sintilasyon fotonlarının ayrıştırılmasında başarılı olduğunu göstermektedir. Özellikle yönlü veri setlerinde modellerin daha yüksek ayırt edicilik sergilediği gözlenmiştir. Bu bulgular, WbLS dedektörlerinde ışık ayrımı problemine yönelik veri temelli yaklaşımların, dedektör performansının artırılmasında etkili bir araç sunduğunu ortaya koymaktadır.