İbn İshak ve Erzurumlu Mustafa Darîr’in Siyerlerinde Menkabevî Anlatımlar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi ve Sanatları, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Nuriye Mutlu
Danışman: Ramazan Çelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İBN İSHAK VE ERZURUMLU MUSTAFA DARÎR'İN SİYERLERİNDE MENKABEVÎ ANLATIMLAR Nuriye MUTLU Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ağustos 2025 Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Ramazan ÇELİK ÖZET Hz. Peygamber'in (sav) hayatını ele alan siyer metinleri olağanüstü ve menkabevî anlatımları da barındırması bakımından kültür ve edebiyatımızda önemli bir yere sahiptir. Esas itibariyle gerçekliği esas alan siyer kitaplarında yer yer kurgusal anlatımlara da başvurulur. Ancak araştırma alanı gerçeklik olan siyer anlatımında bazı olayların edebî bir üslupla menkabevî anlatımlara başvurularak ele alınması ve efsanevi, esâtiri ya da olağanüstü anlatımların siyere olan katkısı, okuyucu ve dinleyicide oluşturulmaya çalışılan duygu açısından önemlidir. İslam tarihinde ilk siyer olarak kabul gören İbn İshak'ın eseri ile Türk edebiyatında siyer yazma geleneğini başlatan Erzurumlu Mustafa Darîr'in Ebu'l Hasan el-Bekrî'den tercüme ettiği Kitâb-ı Siyer-i Nebî adlı eserindeki menkabevî anlatımların tespit edilmesi, olağanüstülüklerin kıyaslanarak değerlendirilmesi çalışmanın konusunu belirlemiştir. Kurgusal niteliği de bulunan eserlerdeki bu anlatımlar yoluyla yazarın bilgi vermeyi mi, duygu oluşturmayı mı yoksa din algısına dair görüş beyan etmeyi mi amaçladığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma sırasında İbn İshak ve Dârîr'in eserlerindeki menkıbevî ve olağanüstü anlatımlar tespit edilmiş; her iki eserde de kronolojik bir sıra izlendiğinden, olaylar sayfa sırasına göre özetlenmiş ve bu özetler, çalışmanın sonunda yer alan ekler bölümünde alfabetik başlık diziniyle, bulundukları sayfa numaralarıyla birlikte sunulmuştur. Ardından yer, zaman, kişiler ve olay bakımından karşılaştırmaları yapılmıştır. Kıssa, mucize, meddah, menkabe, halk hikâyesi, efsane türlerine bağlı olarak kıssahan, keramet, olağanüstülük ifadeleri birbiri içine girmiş kavramlardır. Bu yüzden çalışmada bu türler hakkında da bilgi verilmiştir. Çalışmada literatür taraması yapılmış; ulaşılan bilgiler araştırma, inceleme, analiz ve sentez yöntemleriyle karşılaştırılarak tasnif edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İbn İshak, Darîr, Siyer-i İbn İshak, Kitâb-ı Siyer-i Nebî, menkabevî anlatım.