KURAKLIĞIN KIZILIRMAK HAVZASINA AİT YERÜSTÜ VE YERALTI SU KAYNAKLARINA ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Necmiye Minarecioğlu
Danışman: Hatice Çıtakoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında kuraklığın Kızılırmak havzasında yağış, akış ve yeraltı suyu değişkenlerine etkisinin araştırılması ve havzada bu değişkenlere ait eğilimlerin ve kuraklık seviyelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi konu alınmıştır. Bu amaçla öncelikle konu ile ilgili geniş bir literatür çalışması yapılmış ve kuraklığın üzerindeki olası etkisi nedeniyle iklim değişikliğine de yer verilmiştir. Aynı başlık altında daha sonra yine güncel literatür ışığında kuraklık tanımlanmış ve kuraklık çeşitleri/sebeplerine ilişkin literatür detaylı bir şekilde ve kritik edilerek sunulmuştur. İkinci bölümde yöntembilim (metodoloji) ve çalışma alanı ve veriler hakkında geniş bilgiler verilmiştir. Bu amaçla aynı bölümde hem homojenlik ve durağanlık testleri, hem de indislerin belirlenmesi ve gidiş (trend) analizleri için kullanılan yöntemlere geniş yer verilmiştir. Homojenliğin belirlenmesi için Von-Neumann, Pettitt ve Mann-Kendall Mertebe Korelasyon olmak üzere üç farklı test yöntemi kullanılmıştır. Durağanlığın belirlenmesi için de Genişletilmiş Dickey-Fuller, Phillips-Perron ve KPSS testleri uygulanmıştır. Mann-Kendall, Modifiye Mann-Kendall, Spearman (Rho), Lineer Regresyon ve Yenilikçi Şen Eğilim Çözümlemesi olmak üzere beş farklı yöntem de gidiş analizi için kullanılmış ve sonuçları bir sonraki bölümde, "bulgular" başlığı altında paylaşılmıştır. Böylece trend analizleri ile meteorolojik ve hidrolojik verilerin eğilimleri tespit edilmiş ve değişim noktaları belirlenmiştir. Indislerin belirlenmesine yağış indisi için Standartlaştırılmış Yağış İndisi (SPI), yağış ve potansiyel evapotranspirasyon için Keşif Kuraklık İndisi (RDI), akışlar için Standartlaştırılmış Akış İndisi (SDI), yeraltı suları için Standartlaştırılmış Yeraltı Suyu İndisi (SGI) yöntemleri kullanılmış ve indisler belirlenmiştir. SPI, RDI, SDI ve SGI indislerinin belirlenmesi için kullanılan veriler, 20 meteorolojik ve 18 akım gözlem istasyonu ile 23 yeraltı su kuyusu olmak üzere toplam 61 istasyondan alınmıştır. SPI ve SGI analizlerinde 12 farklı periyotta (1, 3, 6, 9, 12, 18, 24, 30, 36, 48, 60 aylık) ve SDI ve RDI analizlerinde 5 farklı periyotta (1, 3, 6, 9, 12 aylık) kuraklık analizi yapılmıştır. Tez kapsamında yapılan bu çalışmada sonuç olarak kuraklığın, Kızılırmak havzasında yağış, akış ve yeraltı suyu değişkenlerine etkisinin büyük ve bu etkinin genel olarak yağış, akış ve yer altı suyunda azalma yönünde olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte kurak dönemlerde yer yer geçişler izlenmiş ve olumsuz iklimsel etkilerin özellikle 2000 yılı ve sonrası dönemde daha şiddetli ve uzun süreli olduğu tespit edilmiştir. Periyotların zamanla daha sık ve uzun süreli olması küresel boyuttaki iklim değişikliğinin etkisi olarak değerlendirilmiş (mütalaa edilmiş) ve bu değerlendirme neticesinde bazı önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kuraklık analizi, SPI, SDI, RDI, SGI, Kızılırmak havzası, Trend analizi, Gidişler analizi