Batı kaynaklarına göre Orta Asya'da Hristiyanlık algısı ve Rahip-Kral John efsanesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, --, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİLEK DEMİRCİ TURAL

Danışman: Ayhan Afşın Ünal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Rahip-Kral John efsanesi, Orta Asya ile birlikte anılan efsane ve destani mahiyetteki pek çok anlatı arasında garip-yabancı kalmış yanıyla ötekilerden ayrılır. Yabancılık Asya kültürünün zenginliklerini yeterince içinde barındırmıyor oluşundan değil, kahramanının ilk ortaya çıktığı Haçlı Seferleri Çağı'nda büyük ihtimal kıta Müslümanlarını arkadan çevirmeyi vaat etmesinden dolayıdır. On ikinci yüzyılın ortalarında ve Hristiyanların hayal dünyasında, Müslümanların ülkesinin ardında konumlandırılmak suretiyle şekillenmeye başlayan efsane ve onun muhayyel kralına dair anlatılar yüzyıllar boyunca canlılığını korumuştur. Rahip-Kral John efsanesinin Orta Asya'nın bağrından çıkan diğer anlatılardan farkı, siyasi meselelerle ilişkisini devamlı surette diri tutuşuyla alakalıdır. On ikinci ve on üçüncü yüzyılda, Katvan Savaşı'nın muzaffer kralının ve Moğol İmparatorluğu'nun kurucusunun Hristiyanlığın umudu addedilmesi bu bakımdan şaşırtıcı değildir. Rahip-Kral John efsanesi devingen tarafı ve enternasyonal yanıyla da benzerlerinden ayrılır. Zira Moğolların Hristiyanların kurtarıcısı olamayacağı anlaşıldıktan ve Haçlılar Akdeniz'den sökülüp atıldıktan sonra efsane kahramanının vatanı Etiyopya/Habeşistan olarak belirir. Birkaç yüzyıl sonra tekrardan Asya'ya yerleştirilen efsanevi kral ve ülkesine dair haberler neredeyse on dokuzunca yüzyıla kadar gelmeye devam etmiştir.