Modern Epistemolojiden Günümüze Bilgide Kesinlik Problemi ve Sezgi Kavramı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYFER GÜVENDİ
Danışman: Vedat Çelebi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Felsefe Tarihi içinde önemli bir yer tutan bilginin kesinliği problemi ile ilgili birçok farklı görüş savunulmakta ve tartışılmaktadır. Bu tartışmalar doğrultusunda farklı kavramlar öne çıkmakta ve en çok öne çıkan kavramlardan biri 'sezgi' olmaktadır. Sezgi kavramı çerçevesinde oluşan tartışmalar, tarihsel süreçte kökenlerini Antik Yunan düşüncesinde açığa çıkarmış olup, günümüze değin farklı düşünürler tarafından sürekli gündemde tutulmuştur. Bilginin kesinliğinde aklı (us,reason) ön plana alıp, kesin bilginin olanağını ussal düşünmede temellendirmeye çalışan rasyonalist düşünürler için kesin bilgiye ulaşmada sezgisel düşünmenin de önemi bulunmaktadır. Descartes'a göre sezgi, çıkarım yapabilmek için oldukça değerliyken, Spinoza felsefesinde de Tanrı bilgisine ulaşılması noktasında büyük bir önem taşımıştır. Leibniz, sezgisel bilginin tüm zamanlarda kabul edilebilecek tam algı hali olduğunu savunurken, Tanrı'nın monadlarını kavrayabilmenin de tek koşulunun sezgi olduğuna değinmiştir. Yine modern dönem ampirist düşünürlerinden olan ve kesin bilgiye deney verileriyle ulaşılacağını savunan John Locke ve David Hume' a göre sezgi, akılsal bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmıştır. Eleştirel felsefenin önemli düşünürlerinden biri olan Kant için ise kesin bilgi, sentetik apriori yargı ile mümkündür ve bu tür yargıların da sezgi ile kavranacağı iddia edilmektedir. Çağdaş dönem düşünürlerinden Husserl' e göre bilgi akılla mümkündür ve bilinebilecek olan şey fenomenlerden başka bir şey değildir. Sezgiyi felsefesinde önemli yere yerleştiren Husserl için sezgi, doğrudan ve aracısız görme yöntemidir. Bergson' da insanı metafizik bilgiye ulaştırabilecek yegâne şeyin sezgi olduğunu belirtmiş ve tüm felsefesini bu kavram üzerinden şekillendirmiştir. Felsefe Tarihinde bilginin kesinliği ile alakalı tartışmalarda önemli bir noktada duran yukarıda bahsi geçen filozofların sezgi kavramını kendi felsefelerini kurarken temel bir noktaya yerleştirdikleri görünmektedir. Bu düşünürlerin felsefeleri ve bilginin kesinliği ile alakalı farklı bakış açıları ve tartışmaları bu tez çalışmasında göz önüne alınmış ve bunula birlikte sezgi kavramını ele alış biçimleri değerlendirilmiştir.