Streptozotosin (STZ) ile diyabet oluşturulmuş sıçanların hipokampuslerinde konneksinlerin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Gevher Nesibe Genom ve Kök Hücre Enstitüsü, NÖROBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE UMAÇ
Danışman: Feyzullah Beyaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Diyabet, sadece periferik sistemde değil, merkezi sinir sisteminde de yapısal ve işlevsel değişikliklere yol açan sistemik bir hastalıktır. Diyabetin merkezi sinir sistemi üzerindeki etkileri, nörodejeneratif süreçler açısından daha fazla ilgi görmektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, özellikle tip 1 diyabet modeli oluşturmak amacıyla streptozotosin (STZ) ile indüklenen diyabetin, hipokampus gibi öğrenme ve hafıza ile ilişkili beyin bölgelerinde nörodejeneratif değişikliklere neden olabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda, hipokampus gibi öğrenme ve bellekle ilişkili beyin bölgeleri diyabetin nöropatolojik etkilerine karşı hassas yapılardır. Gap junction proteinleri olan aynı zamanda hipokampusun fizyolojik işleyişinde önemli rol oynayan konneksinler, özellikle konneksin 43 gibi alt tipler, nöronlar arası iletişim, hücresel bütünlük ve sinaptik plastisite açısından kritik roller üstlenmektedir. Yapılan çalışmalar, diyabetin konneksin ekspresyonunu değiştirebileceğini ve bu değişikliklerin bilişsel işlev bozukluklarıyla ilişkili olabileceğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada deneysel olarak streptozotosin (STZ) ile diyabet oluşturulmuş sıçanların hipokampüslerinde konneksinler ve etki mekanizmalarının araştırılması amaçlanmıştır. Deneyde 48 adet Wistar albino suşu erkek sıçan (180-200 gr, 2 aylık) kullanıldı. Sıçanlar rastgele ve eşit olarak; diyabet grubu (50 mg/kg streptozotosin i.p. n: 16), sham grubu (sitrat tamponu ph; 6 i.p n: 16) ve kontrol grubu (n: 16) olmak üzere 3 gruba ayrıldı. STZ uygulaması yapılarak Tip I diyabet oluşturuldu. Hayvanlar aç bırakılarak kuyruk venalarından kan alındı ve kan glukoz seviyeleri ölçüldü. Deney 40 günde tamamlandı. Akabinde açık alan ve Y-Maze Davranış Testleri uygulandı. İşlemlerin tamamlanmasının ardından hayvanlar sakrifiye edildi. Bouin tespit solüsyonu ile perfüzyon yapılarak beyinleri çıkarıldı. Beyin dokularından 4 µm kesitler lam üzerine alındıktan sonra dokuları detaylı görüntüleyebilmek amacıyla peroksidaz immünohistokimya boyama yöntemi uygulanarak CX26, CX29, CX32, CX36, CX43, CX45, CX46 antikorları kullanıldı. Kontrol, sitrat ve diyabet gruplarındaki hayvanların hipokampüslerinden elde edilen boyanmış kesitler araştırma mikroskobu ile incelendi. Cx43'te glial hücrelerde (özellikle astrositlerde) belirgin bir ekspresyon (p 0.05). CX32'de kontrol grubunda hipokampüs damar çevresinde, sitrat grubunda sinir liflerinde zayıf ekspresyon (p 0.05). CX29'da kontrol grubu dentate gyrus hücre duvarları sitoplazmasında az miktarda ekspresyon (p 0.05). CX45'te gruplar arasında belirgin bir fark görülmezken (p>0.05) sitrat ve diyabet grupları hipokampüs hücrelerinde zayıf nükleer pozitif reaksiyon gösterdiği gözlemlendi (p<0.05). CX36' da hipotalamus CA4 bölgesi ve sitoplazmada belirgin bir ekspresyon gözlemlendi (p<0.05). Sonuç olarak yapılan çalışmada diyabetin hipokampusta hem konneksinlerin ekspresyonu üzerinde hem de gruplar arasında bir negatif etkisinin olmadığı belirlendi. Yapılan ağırlık ve glıkoz ölçümü neticesinde; diyabetli sıçanların ağırlıklarının zamanla azaldığı ve kan glukoz seviyelerinin arttığı, kontrol ve sitrat grubunun ise ilk ölçümlere paralel seyrettiği anlaşılmıştır. Uygulanan davranış testlerinde; gruplar arası farklılıkların ve verilerin dengeli bir dağılım gösterdiği anlaşılmıştır. Y-maze testinde grupların spontan alternasyon yüzdeleri karşılaştırıldığında, grup değişkenine bağlı anlamlı bir fark saptanmamıştır. Açık alan testinde kaydedilen orta kare sayısı değerleri gruplar arasında anlamlı düzeyde farklılık göstermektedir. Elde edilen bulgular, diyabetin konneksin ifadesi üzerindeki etkilerini ortaya koyarak, diyabete bağlı nörodejenerasyonun altında yatan mekanizmaların daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayabilir. Bu sonuçlar, diyabetin hipokampal konneksinler aracılığıyla nörodejeneratif süreçleri nasıl etkileyebileceğine dair literatüre katkı sağlamakta ve ileride yapılacak çalışmalara yönelik nöroprotektif yaklaşımlar için önemli bir zemin oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Diyabet; Hipokampus; Konneksin; Sıçan; Streptozotosin.