Karahanlı Türkçesi Kur'an tercümesinin (TİEM73) tematik söz varlığı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA BAŞAL
Danışman: GALİP GÜNER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sözlük ve söz varlığı çalışmaları, bir milletin dilini, düşünce yapısını, kültürel birikimini ve toplumsal yaşantısını anlamada önemli kaynaklar arasında yer alır. Farklı biçimlerde hazırlanan sözlükler içerisinde, bütüncül bir bakış açısı sunan kavram alanı sözlükleri; milletin kültürünü, toplumsal yaşantısını ortaya koyan önemli kaynaklar arasındadır. Eski dönemlerden bu yana görülen kavram alanı sözlükleri Türk dilinde zaman zaman kesintiye uğramıştır. Ancak son yıllarda bu tür sözlüklere yönelik akademik ilginin artmasıyla kavram alanı temelli çalışmalar da yoğunluk kazanmıştır. Bu çalışmanın da bu alandaki eksikliğe katkı sağlayacağı ve Türk dilinin söz varlığı çalışmaları için bir başvuru kaynağı olabileceği düşünülmektedir. Bu doğrultuda, Karahanlı Türkçesiyle yazılmış satır-arası Kur'an tercümelerinden TİEM 73 nüshasındaki isimler tespit edilmiş ve kavram alanlarına göre gruplandırılmıştır. Dönemin dil özelliklerini, sosyal ve kültürel yapısını yansıtan kavram alanı çalışması yapılmıştır. İki bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde Karahanlılar, Karahanlı Türkçesi, Kur'an'ın Türkçeye tercümeleri, Karahanlı Türkçesi Kur'an tercümeleri ile sözlük ve sözlük türleri, kavram alanı ve kavram alanı sözlükleri hakkında kısa bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümde ise tarama yöntemiyle tespit edilen kelimeler, kullanıldıkları bağlam içinde değerlendirilmiş ve anlam ilişkilerine göre ilgili başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Eserde yer alan isimler; insan ve insan toplulukları, duygular, kişilik özellikleri, barınma, eğitim, felsefe, din, hukuk, coğrafya, yer-yön, bitki, hayvan, tıp, sağlık, renk, giyim, ticaret, matematik, yiyecek-içecek ve zaman gibi başlıklar altında, alt-üst anlam ilişkileri çerçevesinde incelenmiştir. Bu yönüyle çalışma hem Karahanlı döneminin söz varlığını ortaya koymakta hem de tematik sözlükçülük alanına katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Kavram alanı, sözlük, Kur'an tercümeleri, TİEM Nüshası, söz varlığı.