Dernekleşme ve din: Gaziantep örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2012

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EROL ERKAN

Danışman: Celaleddin Çelik

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sivil toplum, insanların, devletin egemenlik sınırları dışında, toplumdaki bir takım ihtiyaçlar doğrultusunda örgütlenmelerine, kendi kimlik ve farklılıklarını ifade etmelerine, toplumsal taleplerini dile getirmelerine imkân tanıyan bir alandır. Özellikle 80'lerden sonra Türkiye'de daha yoğun olarak tartışılan kavram, günümüzde de önemini korumakta, bu çerçevede vakıf, sendika ve dernek gibi kuruluşlar dikkat çekmektedir.Dernek denince elbette ki dernekler içerisinde ağırlıklı bir yekûn oluşturan din dernekleri öncelikle akla gelebilmektedir. Türkiye'de din dernekleri gerek sayısal ağırlıkları gerekse de toplumdaki faaliyet ve etkinlikleri itibariyle ilgi çekmektedir. Bu çalışmanın da konusunu teşkil eden din dernekleri sivil toplum perspektifinde ele alınmaktadır.Din dernekleri nasıl ve ne tür bir toplumsal ihtiyaçtan doğmaktadır? Toplumda ne tür işlevlere sahiptir? Din derneklerinin oluşumu ve bunlara katılım belirli sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel tabana dayanmakta mıdır? Din dernekleri toplumsal duruma verilen bir tepki, siyasi iktidarla bir çatışma aracı olarak değerlendirilebilir mi? Araştırmamızda bu temel problemler Gaziantep'teki din dernekleri özelinde irdelenmiştir.Yapısal fonksiyonel yaklaşımın temel alındığı bu araştırmada nicel ve nitel yöntem birlikte kullanılmıştır. Veriler anket yoluyla elde edilmeye çalışılmıştır. Anlayıcı yorumlayıcı sosyolojik eğilim gereği ankette açık uçlu sorulara yer verilmiş, diğer yandan informel görüşmeler ve doğrudan gözlemler gerçekleştirilmiştir.Araştırmada temel savımız din derneklerinin devletin boş bıraktığı alanda faaliyet gösterdikleri ve böylelikle sivil alanı genişlettikleridir. Ayrıca, din derneklerinin toplumda farklı fonksiyonlara sahip olarak değişik görünümlere bürünebildiğidir.Bu araştırma sonucunda din derneklerinin, sivil toplumun temel unsurlarını taşıdığı görülmüştür. Ayrıca din derneklerinin toplumda insani, kültürel, siyasi bir takım farklı işlevlere sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Diğer yandan din derneklerine katılımın cinsiyet, yaş, eğitim durumu gibi değişkenlere bağlı olarak değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Dernek, Tampon kurum, Sivil toplum, Sanayileşme, Modernleşme