Babürnâme'de isimlerin kavram alanlarına göre sınıflandırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞÜKRİYE DUYGU ÇAĞMA
Danışman: Galip Güner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:10 Haziran 1494 tarihinde tahta geçen Zahüriddin Muhammed Babür Şah tarafından yazılmaya başlanmış Babürnâme, Çağatay Türkçesinde eşi bulunmayan bir nesir örneğidir. Eser, içeriği bakımından oldukça zengin olup çok yönlü bir padişah tarafından, bütün samimiyetiyle kaleme alınmasından dolayı da özel bir yere sahiptir. Çalışmamızda W. M. Thackston'ın, 1993 yılında, 3 cilt olarak neşrettiği Baburnama adlı eserinden isimler taranarak çeşitli sözlüklerden faydalanılmış, metin bağlamı da göz önünde bulundurulmak suretiyle anlamlandırılmıştır. Bu anlamlara göre akrabalık, askerlik, astroloji, avcılık, bitki, coğrafya, çevre ve şehircilik, din, edebiyat, eğitim, eğlence, farmakoloji, felsefe, filoloji, fizik, giyim- kuşam, hayvan, hukuk, inşaat, jeoloji, kimya, kuyumculuk, matematik, meslek, meteoroloji, mimari, müzik, özel isimler, psikoloji, renk, sanat, siyaset, sosyoloji, spor, tarih, tarım, taşımacılık, tıp, ticaret, yiyecek- içecek, yön gibi başlıklar altında kavram alanlarına göre gruplanmıştır. Bunun yanında Türkçe kelimeler için Clouson'un sözlüğü esas alınarak bu sözlükteki şekilleri verilmiş, sözlükte bulunmayan isimler için Çağatay Türkçesi sözlüğüne bakılmış, aldığı ekler belirtilmiş ve ayrıca Karahanlı, Harezm- Altınordu ve Kıpçak Türkçesi sözlüklerinden de faydalanılarak kelimenin tarihî Türk lehçeleriyle karşılaştırılması yapılmıştır. Böylece Türkçe isimlerin fonetik, semantik ve morfolojik gelişimini gösteren art, eş ve ileri zamanlı bir çalışma ortaya konmuştur. Türkçe kökenli olmayan diğer kelimelerin ise kökeni belirtilmiş, varsa aldığı ekler gösterilmiştir. Çeşitli sözlüklerden yararlanılarak ve yine metin bağlamında da değerlendirilerek anlamı verilmiştir. Bütün isimlerin metinde nerede geçtiği madde sonlarında sayfa/ varak/ satır şeklinde belirtilmiştir. Sonuç olarak çalışma, eserdeki isimlerin çeşitli özellikleriyle genel bir dökümünü vermekte ve eserin içerik bakımından hangi kavram alanlarından oluştuğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca isimler üzerinden metinde kullanılan sözcüklerin kökeni ve sayı bakımından hangi dilin ne kadar kullanıldığı gibi bilgileri de içermektedir. Bu yönleriyle çalışma Babürnâme ve Babürnâme'de isimler üzerinde çalışacak kişiler için bir kaynak niteliğini taşımaktadır. Anahtar Sözcükler: Çağatay Türkçesi, Çağatay Türkçesinde isimler, Babürnâme, Babürnâme'de isimler, isimlerin kavram alanları