Ukrayna Kazak Atamanlığı (XV. ve XVIII. yüzyıllar arası)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLNARA ERGAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Erhan YOSKA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ukrayna Kazaklarında ilk askeri ve politik bir birliğin oluşması 1553-1557 yıllarına denk gelmiştir. Bu askeri ve politik birliğin ilk Atamanı Bayda Dmitriy Veşnivetskiy oluşturmuştur. Osmanlı ile müttefik olmak ve Kazak toplumunu muntazaman bir topluluk haline getirmek Atamanlığın hedefi olmasına, yeterli desteğin olmaması neticesinde Rusya ile ilişkiler gelişmeye başlamıştır. Zamanla Lehistan'da Kazak nüfusu artınca yönetim Kazaklardan kurtulmak istemiş ve baskıcı politika uygulamıştır. Kazaklar bu baskıcı politikadan kurtulmak ve kendi Kazak yönetimini kurmak istemiştir. Fakat Lehistan tarafından sürekli kanlı ve acımasızca bastırılmıştır.Kazaklar geçimlerini ve mühimmat ihtiyacını karşılamak için komşu devletlerKırım, Moldovya ve Osmanlıya sürekli anlık saldırılarda bulunmuşlardır. Lehistan ihtiyaç durumunda Kazakları yoğun bir şekilde kullanmıştır fakat Kazaklarbu hizmet karşılığını çoğu zaman alamamışlardır. Lehistan'ın uygulamış olduğu baskılar sonucunda Kazakların ayaklanmasına neden olmuştur. Bu ayaklanma ya da Milli başkaldırış Ataman Boğdan Hmelnitskiy sayesinde gerçekleşir. Ukrayna bağımsız hale getirerek, birçok devlet tarafından devlet sınırları tanınmıştır. Osmanlı Devletine bağlanmak ve müttefiki olma düşüncesi bir müddet sonra başarısız olunca Rusya'ya yanaşma ve bağlanması olmuştur. Hmelnitskiy'den sonra gelen Atamanlar Rusya'nın politikasını itina ile yerine getirmiş Moskova yönetimi tarafından ihtiyacı olmayan Atamanlar değiştirilir Sibirya'ya sürgüne göndermiştir.Ataman Doroşenko döneminde tekrar Hmelnitskiy planına yani Osmanlı Devleti'ne tabii olmaya dönüş yapılsa başarılı olunmamıştır. Doroşenko'dan sonraki dönemde gelen ataman Mazepa I.Petronun güvenini kazanmış onun gözdesi olmuştur.Mazepa Moskova ile ilişkilerin bozulmaması için gelen tüm talimatları yerine getirmeye çalışmıştır, fakat aklında hep bağımsız Kazak Ordusu bağımsız Ukrayna vardı. Bu fikrini kuzey savaşları başladıklarında XII. Karl ile gizli anlaşma imzalaması ile hayata geçirmek istemiştir.Petro'nun İsveç'i yenmesi sonucunda Mazepa ve XII. Karl Osmanlı topraklarına sığınmışlardır ve Prut savaşının çıkmasına başlıca nedenlerinden olmuştur. Anahtar Kelimeler: Ukrayna Kazakları, Ataman, Lehistan, Rusya, Osmanlı.