Abbâsî Halifesi Mu’tezz ve Dönemi (252-255/866-869)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Aşır Karagöz
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Funda Demirtaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:232/847'de başlayan ve Abbâsîler'in ikinci dönemi olarak anılan dönemin önemli bir parçası olan Mu'tezz dönemi, devlet içindeki iç çekişmelerin ve kargaşanın hâkim olduğu bir dönem olmuştur. Halife Mu'tasım döneminden itibaren devlet yönetiminde etkin olmaya başlayan Türkler ile halife arasındaki mücadeleler bu iç çekişmelerin temel sebebi olmuştur. Mu'tezz, selefi Müsta'în'in Samarrâ'yı terk ederek Bağdat'a gitmesinin ardından, Samarrâ'daki Türk komutanlar ve halk tarafından halife ilan edilmiştir. Böylece Samarra'da Mu'tezz'in, Bağdat'ta da Müsta'în'in halife olarak tanındığı ve çift başlılığın yaşandığı bir dönem başlamıştır. Taraflar arasında kanlı çatışmaların yaşandığı bu dönem, yaklaşık bir yıl sürmüş ve Mu'tezz'in hilafeti tek başına ele geçirmesiyle son bulmuştur. Böylece Bağdat halkından ve yöneticilerinden de bîat alınarak umumî bîat sağlanmıştır. Umumî bîattan sonra Mu'tezz, kendisini hilafet makamına getiren Türkler'in devlet üzerindeki hâkimiyetini azaltmak için onlarla mücadeleye girişmiştir. Bu mücadeleler sonunda bazı Türk komutanları bertaraf etmeyi başarmıştır. Ancak devlet üzerindeki Türk hâkimiyetine son vermeye muvaffak olamadığı gibi, yine Türk komutanlar tarafından halifelikten azledilerek hapse atılmış, kısa bir süre sonra da ölmüştür. Mu'tezz dönemi, devlet yönetiminde Türk etkisinin en fazla hissedildiği dönemdir. Ayrıca bu dönemde Türk hâkimiyetinden rahatsız olan gruplar da yavaş yavaş kendisini göstermeye başlamıştır. Tüm bu unsurların vermiş olduğu iktidar mücadelesi ve iç karışıklıklar devletin iktisadi ve idârî bakımdan ciddi sorunlar yaşamasına yol açmıştır. Mu?tezz dönemi, yaşanan iç karışıklıkların Abbâsî Devleti'nin çöküşünü hızlandırmasında önemli etkenler olması nedeniyle büyük önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Abbâsîler; Halife; Mu'tezz; Türkler.