Yahya Kemal Beyatlı'nın şiirlerinde milli kimlik inşası ve arketip kuramı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYBİKE ALADAĞ

Danışman: Mümtaz Sarıçiçek

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Eski Yunanca bir kelime olan arketip, Türkçede ilk imge, ilk örnek anlamına gelir. İnsanlığın kolektif hafızasında yer alan ilksel imgeler insanlığın ilksel deneyimlerine kadar uzanan davranış kalıplarını ifade ederler. Sanatın yaratım sürecinde ruhsal süreçlerin etkili olması edebiyat eleştirisinde psikoloji biliminin yöntemlerinden faydalanma imkânı doğurur. Böylelikle eserin derinlerine nüfuz etmiş sembolik anlamlar ortaya çıkma fırsatı bulur. Carl Gustav Jung'un, kolektif bilinç dışının malzemeleri olarak bilim dünyasına tanıttığı arketipler birçok insan eyleminde olduğu gibi edebi ürünlerde de varlıklarını sonsuz kez tekrar ederek sürdürmeye devam ederler. İnsanlığın ortak mirası olan arketipler, sanat eserlerinin evrensel kimlik kazanmasına katkı sağlarlar. Bunun yanı sıra arketipler eserin estetik değerinin oluşum kısmında büyük rol oynarlar. Bu tez çalışmasında Yahya Kemal Beyatlı'nın şiirlerinde milli kimliği inşa eden semboller arketipsel eleştiri yöntemi ile tahlil edilmiştir. Yahya Kemal'in yoğun arketipsel semboller kullandığı tespit edilirken kimlik inşasındaki rolleri ortaya çıkarılmıştır. Bu tez çalışması, Yahya Kemal'in sanatının milli kimlikten yola çıkarak nasıl evrensel bir niteliğe ulaştığını gösterir. Anahtar Kelimeler: Yahya Kemal, Arketipsel İnceleme, Milli Kimlik, Psikanaliz, Milli Kimlik İnşası