I. Göktürk ve Doğu Göktürk Dönemi kağanlık mücadelelerinde ittifak arayışları

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DOĞU DİLLERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELMA UMURHAN

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Nurcan Kalkır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Sui ve Tang Hanedanlığı Dönemine denk gelen I. Göktürk Devleti'nin kuruluş (552), yükseliş (555-581) ayrıca doğu ve batı olarak ikiye ayrılış (582) sürecindekiGöktürk-Çin ilişkileri incelenmiştir. Yükseliş döneminde Tuóbō Kağan'ın（佗钵可汗 Tuğobo Kığhan）ölümüyle iktidar mücadeleleri içinde yaşanan fikir ayrılıkları, Çin'in ilgisini çekerek I. Göktürk Devleti'ne müdahale etmesine sebep olmuş; ardından ittifak arayışları ortaya çıkmıştır. Bu sırada devletin doğu tarafını tanımayan Diànjué （玷厥 Dyencüe）, bu fırsatı değerlendiren Çin'in gönderdiği kurt başlı sancağı kabul etmiştir ve devletin doğu ve batı olarak ikiye ayrılmasına zemin hazırlamıştır. Shǐbōluó（始波罗 Şıboluğo）döneminde rekafatçı ZhǎngSūn Shèng（长孙晟 Canğ Sun Şınğ）ile uyguladığı Çin'in etkili politikası,Çin imparatorunun Doğu Göktürklerin içten parçalanışını kullanmasına neden olmuştur. Çalışmada söz konusu ittifakların ortaya çıkış süreci ve siyasi sonuçları Çin kaynaklarından faydalanılarakele alınmıştır. Çin,iktidar mücadelesi içinde olan I. Göktürk Devleti ile ilişkisinde güçlü olan tarafı desteklemek yerine muhalefeti güçlendirme çabası içinde olmuştur.Taht mücadelesi yaşayan kağanların fikir ayrılıklarının kimi zaman kağan oğulları arasında ayrılığa, kimi zaman da muhalif tarafın Çin ile ittifakına sebep olduğu görülmüştür. Çalışmada Doğu Göktürk kağanlarının birbirinden uzaklaşmasının temel nedeninin iktidar mücadelesi olduğu ve Çin ile yapılan ittifakların devleti olumsuz yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Suilere muhalif Lǐ Yuān'in（李渊Li Yüen） Doğu Göktürk kağanı Shǐbì kağan（始毕可汗Şıbi Kığhan） ile ittifakı, Tang Hanedanlığının kurulmasıyla daha güçlü bir Çin'in varlığına sebep olurken, Göktürklerde devletten ayrılan tarafın Çin ile ittifakının devlete zarar verdiği görülmüştür.I. Göktürk Devleti'nin ikiye ayrılması ve batının doğuyu tanımaması Göktürkler için hazin bir sona zemin hazırlamıştır. Çalışmada Orta Asya'da tüm bu ittifak ve iktidar mücadelelerinin devletlerarası sosyal ve siyasi ilişkileri nasıl etkilediği hususunda bir sonuca varılmaya çalışılmıştır.