Kerkük Türkçesi ile Karahanlı Dönemi Eserlerinin Söz Varlığı Bakımından Karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MARWAH ISAM OMAR OMAR
Danışman: Galip Güner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Söz varlığı incelemeleri, dildeki sözcüklerin belirli çerçevede ele alınmasını temel alan çalışmalardır. Bu yaklaşım, söz varlığı çalışmalarını dizin ve indekslerden ayıran belirleyici bir özelliktir; zira sözcükler yalnızca alfabetik sırayla sunulmakla kalmamakta, aynı zamanda yorumlama ve kullanım bağlamlarıyla birlikte değerlendirilmektedir. Çalışma kapsamında izlenen yol, Kerkük Türkçesi söz varlığının incelenmesi açısından önemli bir imkân sunmaktadır. Irak Türkmen Türkçesi, Doğu Oğuz grubunun güney kolunda yer alan bir ağız alanı olarak değerlendirilmekte; kendine özgü ses ve biçim bilgisi özelliklerinin yanı sıra Eski Türkçeden devam ettirdiği unsurları koruması bakımından dikkat çekici bir dil alanı oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Karahanlı Türkçesini yansıtan Kutadgu Bilig, Dîvânü Lügâti't-Türk, Atebetü'l-Hakayık ve Satır-Arası Kur'an Tercümeleri esas alınmıştır. Bu eserler, XI. yüzyıl Türkçesinin söz varlığı ile ses ve biçim özelliklerini yansıtan başlıca kaynaklar niteliğindedir. Bu çalışmanın Giriş bölümünde, Karahanlılar ve Karahanlı Türkçesinin tarihsel konumu ele alınmış; döneme ait temel eserler hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Irak coğrafyası, Irak Türkleri ve Kerkük Türkçesinin dil özelliklerine yer verilerek çalışmanın arka planı oluşturulmuştur. Araştırmanın uygulama aşamasında Karahanlı Dönemi eserleri ile Kerkük Türkçesi söz varlığı bakımından karşılaştırılmış, değerlendirme sürecinde sözcükler alfabetik sıraya göre ele alınarak her bir söz başı ayrı ayrı yorumlanmıştır. Bu karşılaştırma sonucunda iki dönem arasında ortak söz varlığı unsurları tespit edilmiştir. Çalışmanın Sonuç bölümünde ise elde edilen bulguların özet bilgilerine değinilmiş, dikkat çeken özelliklere ve ulaşılan değerlendirmelere yer verilmiştir.