Türk lise öğrencilerinin kelime dağarcığındaki çağrışım bağlarının belirlenmesi ve sonuçların Rus lise öğrencilerininki ile karşılaştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MİNE DEMİREL ERYILMAZ
Danışman: Arif Yıldırım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çağrışım, sözcüklerin zihinde çağrıştırdığı kavramlar ve sözcüğe kültürel etkiler, bireysel deneyimler gibi etkenlerle yüklenebilen anlam değerlerini karşılayan bir dil bilimi terimidir. Sözcüklerin çeşitli yaklaşım ve yöntemlerle belirlenebilen çağrışım değerleri, çağrışım sözlüklerinde bir araya getirilmektedir. Bu sözlükler, çeşitli diller ve kültürler arasında daha doğru bir iletişim kurmak için standart sözlüklerden farklı bir biçimde yardımcı olabilir. Ayrıca çağrışım sözlükleri veya çağrışım değerlerinin tespit edilmesiyle ilgili çalışmalar kültürler arasındaki farklılık ve benzerliklerin belirlenmesi, incelenmesi açısından da oldukça yararlıdır. Çalışmada Türk lise öğrencilerinin kelime dağarcığındaki çağrışım bağlarının belirlenmesi ve elde edilen verilerin Rus lise öğrencilerininki ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çağrışım bağları belirlenmek üzere 100 kelimeden oluşan bir liste hazırlanmıştır. Yaşları 14-18 arasında değişen 1125'i Türk, 565'i Rus toplam 1690 öğrenciye 100 kelimeden oluşan bir liste verilerek kelimelerin çağrışım değerleri belirlenmeye çalışılmıştır. Öğrencilere kendi ana dillerinde kelime listesi verilmiştir. Katılımcıların kelimelerin karşısına zihinlerinde canlanan ilk ve tek kelimelik yanıtları yazmaları istenmiştir. Verilen yanıtların analizinde tanımlayıcı istatistiklerden frekans değeri kullanılmıştır. Ardından tepki yanıtları, kavram alanları dikkate alınarak tematik şekilde sınıflandırılmıştır. Bu çalışmanın, Türkçe ve Rusça arasındaki benzerlik ve farklılıkların belirlenmesinde faydalı olacağı, ayrıca her iki toplumun dil bilincindeki kültürel ve sosyal faktörlerin etkilerini de ortaya çıkaracağı kanaatine varılmıştır. Bu çalışma iki dili öğrenen kişilerin dil öğrenme süreçlerinde ve hatta dil öğretim yöntemlerinin belirlenmesinde yardımcı olabilir. Öğrencilerin kendi dil bilincindeki çağrışımları anlamalarına ve ifade etmelerine de imkân sunabilir. Tez çalışmasının, dil ve kültürün insan zihni üzerindeki etkisini anlamak için önemli katkılar sunacağı kanaatindeyiz. Anahtar kelimeler: Dil, Dil bilimi, Psikodilbilim, Çağrışım, Türk ve Rus dilinde çağrışım