Sakarya İli Ağızları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Muharrem ÖÇALAN
Danışman: Nevzat Özkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ağız araştırmaları üzerine yapılan çalışmalarda Sakarya İli işlenmemiş olarak kaydedilmektedir. Bu çalışmayla, hazırlanması düşünülen Türkiye Türkçesi Ağız Atlası için Sakarya ili bakımından bir eksikliğin giderilebileceği umulmaktadır. Bu tez; Sakarya ili üzerine Dil Bilimi alanında yapılmış ilk doktora çalışmasıdır. Bu çalışmada, Sakarya ilindeki nüfusun %80'ini oluşturan ve Türkçeden başka dil konuşmayan Türkmenler ele alınmıştır. İç göçle farklı bölge ve kentlerden gelerek ilimizde yaşayanlar ile farklı dil bilenler bu çalışma kapsamında ele alınmamıştır. Giriş, Ses Bilgisi ( Phonetik), Şekil Bilgisi ( Morphologie), Cümle Bilgisi ( Syntax ), Sözlük ( Worterbuch ), Ekler ( Beilage/ Anlage ) ve Metinler( Texte )den oluşan bu çalışma, bilgisayar teknolojisinin dil bilimi çalışmalarında kullanılması yönüyle de bazı yenilikleri içermektedir. Giriş bölümünde yörenin tarihi, coğrafyası, sosyal ve kültürel yapısı, etnik hakkında bilgi verilerek, araştırma bölgesi tanıtılmaya çalışılmıştır. yapısı Ses Bilgisi bölümünde; yazı dilinde kullanılmayan fakat yöredeki konuşmalarda var olan ünlü ve ünsüzler tespit edilerek örneklerle açıklanmıştır.Ünlü ve ünsüzlerin özellikleri, değişimleri, yöreye özgün kullanımları fonetik gerekçeleriyle ortaya konmuş, bu ünlü ve ünsüzlerin diğer ağız çalışmalarında hangi işaretlerle karşılandığı incelenmiştir. Şekil Bilgisi bölümünde yapım ve çekim ekleri, kelime türleri ve kısmî olarak vurgu konusu ele alınmış; metinlerdeki örnekler, derleme merkezlerinin alfabetik sırasıyla verilmiştir. Tez hazırlanırken; 50 yerleşim biriminden bireysel ve toplu olarak 100 kişiyle görüşülmüş, bu görüşmelerde 9 saatlik ses kaydı yapılmıştır. Bu ses kayıtları, TDK, Ağız Araştırmaları Uygulama Kolunun önerdiği şekilde çeviri yazı olarak çözümlenmişIV ve 67 metin oluşturulmuştur. Tezin derleme, çözümleme ve yazımı sırasında bilgisayar teknolojisinin imkânlarından azamî ölçüde yararlanıldı. İlk kez bu çalışmayla bant kayıtlan MP3 formatında bilgisayar ortamına aktarılarak ses kayıtlarının müzik programları ile çalışması sağlanmıştır. Böylece çözümlemeyi ve dinlemeyi aynı ortamda gerçekleştirmek mümkün olmuş, teknolojik gelişmelere uyarlanabilir bant kayıtlan elde edilerek bu alanda çalışanların hizmetine sunulmuştur. Yörede kullanılan Türkçenin cümle yapısı, Standart Türkçe yazı dili ile fazla bir farklılık taşımaz. Bu sebeple Cümle Bilgisi bölümü kısa tutulmuş, burada ST'den farklılık gösteren hususlara değinilmiş ve örnekler verilmiştir. Sözlük kısmı, metinlerde geçen kelimelerden seçme olarak düzenlenmiş, yöreyle ilgili birkaç çalışmada dikkat çekici bulunan kelimeler de kaynak gösterilerek ilâve edilmiş, diğer sözlüklerle karşılaştırmalar yapılmış, yöredeki kullanılışları ile sözlüklere geçmemiş kelimeler tespit edilmiştir. Ekler kısmında derleme yerlerini gösteren haritalara, çalışmada kullanılan yazı çeşitleri hakkında bilgilere, tezde kullanılan bilgisayar teknolojisi ile ilgili yeniliklere yer verilmiştir. Metinler kısmı; İnceleme ( Ses Bilgisi, Şekil Bilgisi, Cümle Bilgisi, Sözlük ) bölümünün içeriği için temel teşkil eden metinlerden oluşur. ANAHTAR KELİMELER: SAKARYA, AĞIZ, DİL BİLİMİ