İnsomnia tanılı bireylerde ve gece vardiyasında çalışan sağlık personellerinde period ailesi genlerinden PER1, PER2 ve PER3 genlerinin ekspresyon düzeylerinin karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bil., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RABİA EMEKLİ
Danışman: Munis Dündar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Uyku, yaşamın başlangıcından sonuna kadar tüm canlılar için vazgeçilemeyecek en temel yaşam koşullarından biridir. Tüm canlılarda uykuyu düzenleyen bir mekanizma vardır ve bu temelde uyku-uyanıklık döngüsüdür. Bu döngü; bilişsel, metabolik, hormon düzeyleri gibi vücutta önemli olan aktiviteler üzerinde oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Uyku-uyanıklık döngüsünü sağlayan en temel mekanizma sirkadiyen ritimdir. Sirkadiyen ritim 24 saatlik bir süreyi kapsar ve bu ritmi düzenleyen en önemli hormon, melatonin hormonudur. PERİOD, CRY, BMAL ve CLOCK genlerinin baskılanma döngüsünden oluşan sirkadiyen ritim 18. yy' dan beri bilinip, araştırılmaktadır. Her yapılan çalışmada sirkadiyen ritim mekanizmasını açıklayan başka genler ve proteinler keşfedilmiştir. Bu konuyla alakalı çalışmalar hala devam etmektedir. Uyku-uyanıklık yani gece-gündüz döngüsünün, biyolojik saatimizle uyumlu olması gerekmektedir. Söz konusu olan bu uyum, vücudun temel fonksiyonları için büyük önem arz etmektedir. Ancak bazı yaşam şekilleri, biyolojik saatle uyum göstermez. Düzensiz saatlerde ya da vardiyalı çalışmalarda karşılaşılan sağlık problemlerinin en büyük nedeni, çalışma saatleriyle biyolojik saatin uyumsuz olmasıdır. Uyku-uyanıklık döngüsünde, döngüsel ve homeostatik etkenler etkilidir. Döngü içerisinde günün belli saatlerinde uykuya olan eğilim artış gösterirken, belli saatlerde bu eğilim azalmaktadır. Sağlıklı bireylerde uykuya olan eğilimin artış ya da azalış göstermesi gece gündüz döngüsüyle bağlantılı olarak ilerlemekteyken; uyku bozukluğu yaşayan bireylerde farklılıklar gözlenmektedir. Uyku hastalıkları; uyku esnasında meydana gelen anormal durumlar ya da uykunun kendisiyle alakalı bozukluklardır. Uykunun kendisine ait bozukluklar, uykunun normalden az ya da çok olması veya olması gereken anda olmaması şeklindeki durumlardır. Uyku haline geçme, uyku devamlılığını sağlama ve uykuyu sonlandırmada yaşanan zorluklar; kalitesiz ve dinlendirici olmayan uyku, insomnia olarak tanımlanmaktadır. Yapılan bu tez çalışmasında, insomnia tanılı bireylerde ve gece vardiyasında çalışan sağlık personellerinde, lokomotor aktivitenin sirkadiyen ritminde, metabolizma ve davranış üzerinde etkisi olan PER1, PER2 ve PER3 genlerinin ekspresyon düzeyleri değerlendirilmiştir. Bu çalışmayla gece vardiyasında çalışan sağlık personellerinin sirkadiyen ritimdeki söz konusu genlerin ekspresyon düzeyleriyle insomnia tanılı bireylerin gen ekspresyon düzeyleri karşılaştırılmış ve bu doğrultuda gece vardiyasında çalışan sağlık personellerinin günlük aktivite, davranış, metabolizma düzeylerindeki değişimler değerlendirilip; bu değişimlerin nasıl düzeltileceği ile ilgili olarak çalışma ön görülerinde bulunulmuştur. Çalışmada insomnia tanılı bireylerde ve gece vardiyasında çalışan sağlık personellerinde PER1, PER2 ve PER3 genleri ekspresyonları araştırılmıştır. Gönüllülerden alınan periferik kanlardan RNA izolasyonu yapılmış, ardından cDNA elde edilerek Real-Time PCR' da bu genlerin ekspresyon düzeylerine bakılmıştır. Sonuç olarak; insomnia tanısı almış bireylerin ve gece vardiyasında çalışan sağlık personellerinin PER1, PER2 ve PER3 genlerinin ekspresyon seviyelerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: İnsomnia, PERIOD genleri, PER1, PER2, PER3, gece vardiyası