Sait Faik Abasıyanık'ın sanat eserlerinin arketipsel eleştiri yöntemi ile tahlili

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEDA ŞAHİN

Danışman: Mümtaz Sarıçiçek

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Eski Yunanca bir sözcük olan "arketip"i modern psikolojiye kazandıran bilim adamı Carl Gustav Jung'tur. Jung'a göre arketip; hem biçim, hem anlam bakımından arkaik kalıntılar taşıyan, sınırları kesinlikle belli olan bir düzendir; kalıtımsal bir düşünce değil bir işleyiş tarzıdır. Başka bir ifade ile bilinci etkileyen ve her insanın ortak bilinçdışını oluşturan "içteki" ortak etkenler; yani ortak bilinçdışında yer alan imgelerdir. Arketiplerin en çok ortaya çıktığı alanlar mitolojik metinler olmakla birlikte modern metinlerde de sık sık arketiplere rastlanmaktadır. Ancak, onların mitolojideki görünüş biçimleri ile çağdaş eserlere yansıma biçimleri arasında farklar vardır. Örneğin mitolojik eserlerdeki ağzından alev saçılan ejderha motifinin işlevini günümüz metinlerinde güçlü bir silah alabilir. Şiir türü sembolik anlatımın en yoğun olduğu metinler olması bakımından arketiplerin en çok görüldüğü sanatlardandır. Türk edebiyatının en önemli hikâyecilerinden biri olan Sait Faik Abasıyanık'ın sanat eserlerinde arketipsel motiflerin araştırılması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Teoride psikanaliz ve arketip kuramının temel unsurları, semboller ve arketipsel doğa imgeleri ile ilgili bilgiler verildikten sonra; bu bilgiler ışığında yazarın eserleri değerlendirilmiştir. Sait Faik Abasıyanık'ın yapılan incelemede bu motifleri oldukça sık kullandığı tespit edilmiş; zaman zaman bunlara arketipsel anlamlar yüklediği gözlemlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Sait Faik Abasıyanık, Arketipsel İnceleme, Psikanaliz, Roman, Hikâye, Şiir.