Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda uyku ile ilişkili mikrorna'ların araştırılması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Gevher Nesibe Genom ve Kök Hücre Enstitüsü, MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÇİÇEK DEMİRUZ

Danışman: ELİF FUNDA ŞENER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuklukta başlayan ve ergenlik ile yetişkinlikte devam edebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Uyku sorunlarının DEHB'de sık görülmesi, sirkadiyen sistemle ilişkili biyolojik mekanizmaların rolünü düşündürmektedir. Bu çalışmanın hipotezi, uyku bozukluğu eşlik eden DEHB'de sirkadiyen ritim genleri ve ilişkili mikroRNA ekspresyonlarının değiştiği yönündedir. Çalışmanın amacı DEHB, DEHB tanılı uyku bozukluğu olan ve sağlıklı çocuklar arasında uykuyla ilişkili mikroRNA'ların ve sirkadiyen ritim genlerinin ifadesinin profillenmesidir. Çalışmaya 6-17 yaş aralığında, 31 DEHB tanılı çocuk, 31 DEHB ve uyku bozukluğu olan çocuk ile 31 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Periferik kandan elde edilen örneklerde BMAL1, CLOCK, PER1 ve PER2 genleri ile miR-155-5p ve miR-146a düzeyleri Kantitatif Real Time PCR (RT-qPCR) yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, hasta gruplarında miR-146a ekspresyonunun azaldığını, miR-155 düzeylerinin arttığını ve PER2 geninde anlamlı bir yükselme olduğunu göstermiştir. Diğer sirkadiyen genlerdeki değişimler istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Sonuç olarak, elde edilen veriler DEHB'de uyku ve sirkadiyen ritimle ilişkili moleküler süreçlerin önemini desteklemekte, daha geniş örneklemli ve çok düzeyli çalışmaların gerekliliğine işaret etmektedir. Bu yaklaşım gelecekte tanısal biyobelirteçlerin belirlenmesine ve hedefe yönelik müdahalelere katkı sağlayabilir. Anahtar kelimeler: DEHB; uyku bozukluğu; sirkadiyen ritim; miR-155-5p; miR-146a