Başkurt Türklerinin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Tarihi (XIX-XX. yy.)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, -, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TANER GÜR

Danışman: Erhan Yoska

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türklerin kadim yurdu olan Uluğ Türkistan'daki Türk soylu halklar ile Rusya arasındaki siyasi ve sosyal ilişkilerin tarihi çok eski dönemlere kadar gitmektedir. XV. yüzyılın sonlarına kadar Altın Orda Devleti'ne vergi veren Knezlikler, bu devletin zayıflaması ile birleşip Rus Çarlığı'nın temellerini atmış ve akabinde Ruslar yönünü Türkistan coğrafyasına çevirmişlerdir. Bu sistematik yayılmalar ilk olarak XVI. yy. ortalarında stratejik bir bölge olan Kazan Hanlığı ve Başkurdistan topraklarında kendini göstermiştir. Yayılmacı siyaseti gören başta Başkurt Türkleri XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar yaklaşık 250 yıl boyunca bağımsızlıklarını korumak için dönem dönem büyük mücadeleler içine girmişlerdir. Bilhassa Ekim 1917'de çıkan Bolşevik ihtilali Türkistan'daki tüm halklar ve Başkurtlar için de yeni bir umut ışığı olmuştur. Z. V. Togan öncülüğünde 1917'de oluşturulan özerk Başkurt Cumhuriyeti bağımsız bir siyasi yapı olarak onay görmeyince, 23 Mart 1919'da Bolşevikler ile yapılan ilk resmi antlaşma sonucu Muhtar Başkurdistan, Rusya Sovyet Federal Sosyalist Cumhuriyeti'ne dâhil edilmiş oldu. Başkurtların kökenleri Kıpçak Türklerine dayanmakta olup, yaşadıkları tarihi coğrafya, Ural dağları ile Kuzey İdil (Volga) havzasıdır. Bu çalışmamızda, genel Türk tarihi içinde şu ana kadar çok detaylı bir araştırma-incelemeye tabi tutulamayan kadim Türk kavimlerinden biri olan Başkurtların; tarihi, folklorü, siyasi-sosyal yapıları (XIX-XX. yy.), diğer Türk kökenli halklar ile olan ortak kültürel değerleri ve özellikle XIX. yüzyıldan Bolşevik hareketine değin Ruslara karşı verdikleri özgürlük mücadelelerine dönemin kaynakları doğrultusunda objektif bir bakış açısı ile değinilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkistan, Rus-Sovyet, Bolşevizm, İdil-Ural, Başkurt Türkleri