Ahmet Hamdi Tanpınar'ın şiirlerinin arketipsel eleştiri yöntemiyle tahlili

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE LEBLEBİCİ

Danışman: Mümtaz Sarıçiçek

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Arketip sözcüğünü Eski Yunancadan modern psikolojiye aktaran şahıs Carl Gustav Jung'tur. O, bilinçdışını kişisel ve kolektif olarak ikiye ayırmıştır. İnsanlığın ortak mirası olan kolektif bilinçdışı unsurları arketip olarak adlandırılmıştır. Jung'un bu teorisi, Mircea Eliade, Northrop Frye, Joseph Campbell gibi araştırmacılar tarafından bir edebi eleştiri yöntemine temel olmuştur. Arketipsel eleştiri olarak adlandırılan bu yöntem 20. yüzyılın güçlü eleştiri kuramlarından biri olmuştur. Edebî metinde insan doğasının değerlerinin araştırılması anlamına gelen bu yöntem aynı zamanda yeni bir okuma biçimidir. Türk edebiyatının önemli bir sanatkârı olan Ahmet Hamdi Tanpınar'ın şiirlerinin bu yöntemle analiz edilmesi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Daha önceden Tanpınar'ın şiirlerinin bu yöntemle incelenmemesi sebebiyle bu çalışmaya ihtiyaç duyulmuştur. İki bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde arketipsel semboller, ikinci bölümünde arketipsel kişilik yapıları incelenmiştir. Sonuç olarak ise Tanpınar'ın bireysel tecrübelerin ötesinde insanlığın ortak mirası olan arketipsel unsurları görünenden çok daha etkili biçimde kullandığı anlaşılmıştır. Anahtar sözcükler: Ahmet Hamdi Tanpınar, şiir, arketipsel eleştiri.