SICAK YILDIZ TAYFLARINDAN ELDE EDİLMİŞ CNO BOLLUKLARININ KÜTLE AKTARMIŞ ÇİFT SİSTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Melek Dülger

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ahmet DERVİŞOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada erken tip yıldızlarda şiddetli görülen CII 4267 Å çizgileri incelenmiştir. Yıldızların merkezinde gerçekleşen nükleer tepkimeler, yıldızın kütlesine göre farklı mekanizmalarla gerçekleşmektedir. Orta ve büyük kütleli yıldızlarda baskın nükleer yanma mekanizması olarak Karbon-Azot-Oksijen (CNO) çevrimi görülür. Tek yıldızlarda CNO çevriminin gerçekleştiği katman çok derindedir ve gözlenmesi mümkün değildir. Çift yıldızlara baktığımızda ise, evrimleşen bileşen Roche Lobe'unu dolduracak ve yoldaş bileşen üzerine kütle aktaracaktır. Artık yarı-ayrık hale gelmiş bu sistemlerde merkezi bölgelerin açığa çıkması, kütle aktaran bileşenlerin bu katmanlarının gözlemlenmesi mümkün hale gelecektir. Bu tez çalışmasında, literatürden bulunan birçok yıldızın orta ve düşük çözünürlüklü tayflarından karbon bollukları bulunmuştur. Karbon bolluğunu belirlemek için, CII 4267 Å çizgilerinin eşdeğer genişlikleri, TLUSTY ve SYNSPEC paket programları yardımı ile Non-LTE atmosfer modelleri ve sentetik tayflar yardımıyla incelenmiştir. Elde edilen sonuçlarla tek yıldızlar için etkin sıcaklığa karşı karbon bolluğu kalibrasyonu yapılmıştır. Erken tür tek yıldızlardan elde edilmiş eşdeğer genişlikler yarı-ayrık Algol türü çift yıldızlarla karşılaştırılmıştır ve görülmüştür ki; CII 4267 Å çizgisinin eşdeğer genişliği TLUSTY ile hesaplanan non-LTE modellerle uyum göstermektedir. Yapılan kalibrasyona yarı-ayrık Algol türü çift yıldızları koyduğumuzda, bu sistemlerin Karbon bolluklarının güneş bolluğundan ne kadar az olduğu, non-LTE etkiler katılarak oluşturulan modellerle daha iyi anlaşılacağı bulunmuştur. NII 3995 Å ve OII 4414 Å çizgisinin eşdeğer genişlik ölçümlerine bakıldığında, tek yıldızlar için N çizgilerin non-LTE süreçlerden etkilendiği, O çizgisinin non-LTE etkilerden çok az etkilendiği ve çift yıldızlar için ise CNO öngörüsüne uygun olarak N eşdeğer genişlik değerlerinin daha yüksek olduğu anlaşılmıştır.