Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAUKHAR KAZIYEVA
Danışman: Ali Kuşat
Özet:
Bu doktora çalışması, Abay Kunanbayuli’nin eserlerinde yer alan din, iman
ve hayatın anlamı meselelerini din psikolojisi perspektifinden sistematik
biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel hedefi, Abay’ın şiirleri
ve “Kara Sözler”inde ortaya konulan dinî bilinç, dindarlık ve anlam arayışını
psikolojik kavramlarla ilişkilendirerek yorumlamak ve onun düşünce dünyasında
henüz yeterince ele alınmamış boyutları ortaya koymaktır.
Araştırmanın veri kaynağını Abay’ın edebî ve düşünsel metinleri
oluşturmakta; çalışma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak doküman ve
içerik analizi teknikleriyle yürütülmüştür. Kuramsal çerçeve, din psikolojisi,
varoluşçu psikoloji ve anlam psikolojisi yaklaşımlarına dayandırılmıştır.
Analiz sürecinde Abay’ın görüşleri yalnızca edebî veya felsefî düzeyde değil,
bireyin iç dünyasını, dinî deneyimini ve davranış yönelimlerini belirleyen bütüncül
bir psikolojik yapı olarak ele alınmıştır.
Elde edilen bulgular, Abay’ın imanı sadece bilişsel bir kabul olarak değil,
kişinin sorumluluk bilincini, ahlaki tutumlarını ve yaşam amacını şekillendiren
içsel bir süreç olarak kavradığını göstermektedir. Onun «kâmil insan» anlayışı, kişilik
gelişimi, öz denetim ve manevî motivasyon kavramlarıyla doğrudan ilişkilidir.
Sonuç olarak bu çalışma, Abay’ın insan, inanç ve anlam üzerine
düşüncelerini çağdaş din psikolojisi kuramlarıyla ilişkilendirerek yeni bir
yorum düzeyi sunmakta ve Abay mirasının bilimsel literatürdeki yerini
genişletmeyi hedeflemektedir.