Türkçede Emir Kipinin İşlevleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çevre Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE UÇAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mustafa ARGUNŞAH
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:TÜRKÇEDE EMİR KİPİNİN İŞLEVLERİ Melike UÇAR Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Haziran 2014 Danışman: Prof. Dr. Mustafa ARGUNŞAH ÖZET Konuşucunun kullandığı her cümle ruh hâlini yansıtır. Cümleler metin bağlamında incelendiği zaman bağlamın kapsam sınırlarında ne kadar çok anlam çeşitliliğinin olduğu görülür. Emir denilince akla ilk olarak statü bakımından üstün kişilerin kimi zaman oldukça sert kimi zaman da sezgisel olarak sertliği hissedilen bir buyurma biçimi akla gelmektedir. Peki emir eklerinin anlam sınırlarında sadece buyurma mı vardır? Bu düşünceden yola çıkarak yapılan Türkçede Emir Kipinin İşlevleri başlıklı çalışmada metin bağlamından kopmayarak emir eklerinin anlam sınırlarının çizilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk olarak Eski Türkçeden günümüze kadarki dönemden seçilen metinlerde emir eklerinin geçtiği cümleler tespit edilmiş ve eklerin ifade ettiği anlam sınırları belirlenmiştir. Anlam sınırları bir tasnife tâbi tutularak değerlendirilmiştir. Tarihî lehçeler ve Türkiye Türkçesine ait taranan metinlerde emir eklerinin yetmiş bir işlevi tespit edilmiştir. Eklerin hangi dönemde nasıl bir işleve sahip oldukları ve hangi işlevlerin hangi ekte yoğunlaştığı tablolar hâlinde sunulmuştur. İşlevlerin belirlenmesini sağlayan ekler, sayısal olarak incelenerek bir grafikte değerlendirilmiştir. Taranan metinler neticesinde emir eklerinin sadece emretmediği, cümlede emir ekleri bulunduğu hâlde emir dışında aynı anda birden çok anlam ifade ettiği ortaya konulmuştur. Anahtar kelimeler: Tarihî lehçeler, Türkiye Türkçesi, emir ekleri, işlev.