Ağrı İli Ağızları ve Söz Varlığı (İnceleme, Metinler, Sözlük)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Züleyha Ak
Danışman: Nevzat Özkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AĞRI İLİ AĞIZLARI VE SÖZ VARLIĞI Züleyha AK Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Temmuz 2025 Danışman: Prof. Dr. Nevzat ÖZKAN ÖZET Eski Oğuz Türkçesi, bugünkü Türkiye Türkçesinin ve Güneybatı Türk lehçelerinin temelini oluşturur. Oğuz Türkçesinin Anadolu ve Balkanlar'daki tarihî gelişim sürecinin en son halkasını oluşturan Türkiye Türkçesi, günümüz Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde konuşma ve yazı dili olarak kullanılmaktadır. Türkiye Türkçesinin coğrafi sınırları içerisinde yer alan Ağrı ili de, dil içi ve dil dışı etkilerin karmaşık olduğu bir alandır. Ağrı; sadece Türkiye Türkçesi için değil, coğrafi yakınlık sebebiyle Azerbaycan Türkçesi, Ahıska Türkçesi ağızlarının da yayılma evreni içerisinde değerlendirilir. Stratejik bir öneme sahip olan Ağrı ilinin ana ağız ve alt ağız gruplarının dil hususiyetleri çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Ağrı ili, ilçeleri ve ilçelere bağlı olan köylerde 2020 ve 2021 yıllarında derleme çalışmaları yapılarak ağız özellikleri incelenmiştir. Tez: Giriş, İnceleme, Sonuç, Metinler, Sözlük, Kaynakça ve Ekler kısımlarından oluşmaktadır. Giriş kısmında, Ağrı adının verilişi, coğrafyası, nüfusu ve tarihi hakkında bilgiler verilmiştir. İnceleme kısmında, bölgeden derlenen 86 metin ses kaydı, ses ve şekil bilgisi açısından incelenmiştir. Metinler kısmında, kaynak kişilerden yapılan derlemeler Türk Dil Kurumununun Yeni Derleme Sözlüğü'nde esas aldığı transkripsiyon işaretleriyle yazıya aktarılmıştır. Gramatikal sözlük kısmında alfabetik olarak sıralanan madde başlarının oluşturulmasında ölçünlü dilden ses bilgisel ve şekil bilgisel bakımdan ayrılanlar ölçüt olarak alınmıştır. Kaynakça kısmında ise çalışma hazırlanırken yararlanılan eserlerin künyeleri alfabetik olarak sıralanmıştır. Sonuç kısmında, Ağrı ili ağızlarının ayırıcı özellikleri ile ilgili elde edilen veriler maddeler hâlinde değerlendirilerek söz konusu ağızlar, ön plana çıkan karakteristik özelliklerine göre sınıflandırılmıştır. Aynı zamanda Ağrı ili ağızlarıyla Azerbaycan Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi ağızları arasındaki benzerlilere de dikkat çekilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ağrı ili, ağız, inceleme, metinler, sözlük.