Timurlu Devleti'nin Altın Orda Devleti ile ilişkileri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HAMDİ ŞİMŞEK

Danışman: Ayhan Afşın Ünal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Asya kıtasının Cengiz Han (doğ.1162-öl.1227)'dan miras kalan topraklarda birçok devlet oluşmuştu. Bunlardan Çağatay Devleti (1227-1345) sınırlarında, Emir Hüseyin'le beraber uzun çabalar sonucunda Emir Timur egemenliğini hissettirmiş ve Türkistan merkezli büyük bir devlet kurmayı başarmıştı. Cuci Ulusu diye anılan Altın Orda topraklarında ise, karışıklık hakimdi ve iç mücadeleler sürüyordu. Toktamış Oğlan, babasını öldüren amcası Urus Han'dan kaçarak Emir Timur'a sığındı. Emir Timur, defaatle Toktamış Oğlan'ı desteklemiş, birçok asker, silah ve savaş malzemeleri vermişti. Amacı ise, Altın Orda topraklarında kendisine vasal bulundurmaktı. Toktamış, Altın Orda Devleti içinde rakiplerini yenmiş, egemenliğini sağlamış, devlet içinde birliği kurmuş ve güçlü bir Han olmuştu. Daha sonraları verimli ve stratejik bazı önemli topraklar için Emir Timur ile mücadeleye girişmişler ve eski dostlar düşman olmuştu. Neticesinde; Emir Timur, Toktamış Han üzerine 2 büyük sefer düzenleyerek; Toktamış Han'ı bozguna uğrattı. Altın Orda şehirleri tahrip edilerek, yağmalanıp yakıldı, siyasî birlik bozularak yine iç mücadeleler yaşanmaya başladı. Emir Timur ve Toktamış Han'ın ölümünden sonrada iki ülke arasındaki ilişkiler devam etse de eskisi kadar derin değildi. Bazı zamanlarda elçiler gidip gelmiş, hediyeler verilmişti fakat başarılı bir diplomasi faaliyeti sürdürülememişti. Altın Orda Devleti içinde birbirleriyle yaşanan mücadeler de zayıf düşmüşler ve güçlenen Rusları, göz ardı etmeleri sonucunda yıkıldılar. Timurlu Devleti ise, yaşanan iç karışıklılarla zayıfladılar ve Özbeklerin işgal etmesiyle yıkıldılar. Timurlu ve Altın Orda tarihiyle ilgili yerli ve yabancı yazarlar, birçok eser kaleme almışlardır. Fakat sadece bu iki ülkenin birbirleriyle olan ilişkileri, derli toplu ve tek bir eserde ortaya konulmamıştır. Bu bakımdan çalışma, bu devletlerin kuruluştan yıkılışlarına kadar ilişkilerin derlenerek anlatıldığı tek eser olma özelliğine sahiptir. Anahtar Kelimeler: Emir Timur, Cengiz Han, Toktamış Han, Altın Orda Devleti