Alî Şîr Nevâyî'nin eserlerinde tematik söz varlığı incelemesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUZAFFER SAZ

Danışman: Galip Güner

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kavram alanlarına göre oluşturulan tematik söz varlığı çalışmaları belirli bir konu veya tema çerçevesinde meydana getirilen çalışmalardır ve bu çalışmalar genel bir başlık altında incelenir. Daha sonrasında ilgili kelimeler genel başlık altında ayrıntılı olarak incelenir ve burada alfabetik sıralamadan ziyade tematik olarak kelimelerin sınıflandırılması söz konusudur. Böylece kavram alanlarına göre tematik söz varlığı ortaya çıkarılmış olur. Bu söz varlıklarının indekslerden farkı, genel başlık ile alt başlıkların içerdiği madde başlarının anlamları ile birlikte verilmesidir. Ayrıca tematik söz varlığının belirlenmesi kelimelerin anlam farklılıklarının ortaya konulması yönünden son derece kıymetlidir. Bu tezde kavram alanına göre oluşturulan tematik söz varlığı çalışmasında Ali Şir Nevâyî'nin Garâ'ibü's- Sıgar, Bedâyiu'l-Vasat, Nevâdirü'ş- Şebâb, Fevâyidü'l- Kiber, Ferhâd u Şîrîn, Leylî vü Mecnûn, Hayretü'l- Ebrâr, Sedd-i İskenderî, Seb'a-yi Seyyâr adlı eserlerindeki isimler taranmış ve bağlama göre anlamlandırılmıştır. Kelimelerin kökeni belirlenmiş ve aldıkları ekler gösterilmiştir. Sonuç olarak tematik söz varlığı çalışmasında, Ali Şir Nevâyî'nin; Garâ'ibü's- Sıgar, Bedâyiu'l-Vasat, Nevâdirü'ş- Şebâb, Fevâyidü'l- Kiber, Ferhâd u Şîrîn, Leylî vü Mecnûn, Hayretü'l- Ebrâr, Sedd-i İskenderî, Seb'a-yi Seyyâr adlı eserlerindeki kelimelerin genel bir dökümü verilmiş ve eserlerin içerik açısından hangi kavram alanlarından meydana geldiği ortaya konulmuştur. Ayrıca her bölüm sonunda kavram alanlarını oluşturan kelimeler hakkında değerlendirmeler yapılmış, kelimelerin kökeni ve sayıları hakkında bilgiler verilmiştir. Bu özellikleriyle Ali Şir Nevâyî'nin eserleri üzerine yapın bu tematik söz varlığı çalışması, isimler üzerine çalışmalar yapacak kişiler için bir kaynak özelliği taşımaktır.