Melezleme ıslahıyla elde edilmiş bazı kayısı genotiplerinin fenolojik, morfolojik, pomolojik ve moleküler karakterizasyonu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DERYA TAŞDEMİR KARAOĞLAN

Danışman: ERCAN YILDIZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması, Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Battalgazi Kampüsü'nde melezleme ıslahı ile elde edilen kayısı melezlerinin fenolojik, morfolojik, pomolojik, moleküler karakterizasyonu ve döllenme biyolojilerinin değerlendirilmesi amacıyla yürütülmüştür. Fenolojik, morfolojik, pomolojik, moleküler analizler ve döllenme biyolojisine yönelik çalışmalar 96 melez birey üzerinde gerçekleştirilmiştir. Şarka hastalığına yönelik moleküler analizlerde ise Çataloğlu × Zard, Kabaaşı × Zard ve Hacıhaliloğlu × Zard melez kombinasyonlarından elde edilen toplam 104 birey materyal olarak kullanılmıştır. Tartılı Derecelendirme Yöntemi'ne göre 71 (Kabaaşı × Roksana), 28, 35, 78, 79, 82, 83, 85, 91, 92, 93, 94 ve 95 (Çataloğlu × Roksana) numaralı melez bireyler ile 53 (Hacıhaliloğlu × Roksana) numaralı birey öne çıkmıştır. Bu bireylerden 71,78, 92, 35, 94 ve 28 numaralı bireylerin iri meyveli ve orta–sert meyve eti yapısına sahip olduğu belirlenmiştir. Özellikle 71 ve 94 numaralı bireyler yüksek L değeri, 28 ve 71 numaralı bireyler ise yüksek a* değeri ile sofralık kalite açısından dikkat çekmiştir. Tartılı derecelendirme skalasında üst sıralarda yer almamalarına rağmen 33 (Kabaaşı x Hasanbey) ve 44 (Kabaaşı x Gü 5) numaralı bireyler yüksek suda çözünebilir kuru madde içeriği ve meyve eti sertliği ile referans çeşitlerden üstün çıkmıştır. Moleküler ve fenotipik değerlendirmeler sonucunda 92, 94 ve 53 numaralı bireylerin kendine verimli (SC) olduğu doğrulanmıştır. ISSR ve SRAP markörleri ile yapılan moleküler analizler, ebeveyn–melez ilişkilerinin tutarlı olduğunu ve popülasyonda yüksek genetik çeşitlilik bulunduğunu ortaya koymuştur. Şarka hastalığına yönelik testlerde 61 melez bireyin dayanıklılık genini taşıdığı belirlenmiş, kesin dayanıklılık için arazi koşullarında inokülasyon çalışmalarının gerekli olduğu sonucuna varılmıştır.