Hâcegîzâde Mustafa bin Muhammed’in “Şerhu Mi’eti Kelime” İsimli Eserinin Neşri ve İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLYAS ASLAN
Danışman: Halim Öznurhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:XVI. asır Osmanlı âlimlerinden olan Hâcegîzâde Mustafa b. Muhammed'in, "Şerhu Mieti Kelime" adlı eseri, dört büyük halifeye ait hikmet, ahlâk ve ahkâma dair yüzer adet vecizenin şerhi mahiyetindedir. Hâcegîzâde'nin bu eseri, dört halifenin veciz sözleri hakkında yapılmış ve "Sad Kelime" ismiyle edebî bir tür hâlini almış şerh çalışmalarının bir örneği niteliğinde olup ondan dört asır önce yaşamış olan fars edebiyat âlimi Reşîdüddin Vatvât'ın yaptığı derleme ve şerhi esas alarak hazırlanmıştır. Hâcegîzâde, vecizelere önce Türkçe, daha sonra incelemesini yaptığımız Arapça bir şerh yazmıştır. Bu şerhte vecizelerin taşıdığı edebî özellikler, gramer ve lügat incelikleri ele alınmıştır. Şârih, öncelikle Arapça sözle ne kastedildiği zikrettikten sonra o sözde yer alan kelimelerin lügat manalarına işaret etmiş, deyimsel ifadeleri izah etmiştir. Sonrasında da ayet-i kerime, hadis-i şerif, kelâm-ı kibar ve şiir kabîlinden istişhadlarda bulunmuştur. Bu tezin konusu, Hâcegîzâde'nin Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Koleksiyonunda 1048 no. ile kayıtlı bulunan "Şerhu Mieti Kelime" isimli yazma eserinde her bir vecizeye yapılan şerhin dil ve belagat açısından incelenmesidir. Bu çalışmada, eser, Türkçe şerhlerin farklı nüshalarıyla karşılaştırılarak neşre hazırlanmıştır. Eserde müellifin takip ettiği şerh yöntemi ele alınmış; lügat açısından ve belâgat açısından vecizelerde yer alan bilgiler örnekleriyle ele alınmıştır. İncelememizde ayrıca yazma nüshada yer alan gramer hataları ve yazım yanlışları belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Arap dili ve belagati, Hâcegîzâde Mustafa bin Muhammed, Şerhu mieti kelime, Dört halife, Vecize.