Bazı fiğ (vicia spp) tür ve çeşitlerinin tuz stresi altında çimlenme, fide gelişimi ve biyokimyasal özelliklerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEYMA AKŞİT ÖZER

Danışman: Satı Uzun

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dünyada ve Türkiye'de bitkisel üretimi sınırlayan en önemli abiyotik stres faktörlerinden biri tuzluluktur. Bu çalışmada, bazı fiğ tür ve çeşitlerinin çimlenme ve erken fide döneminde tuz stresine tepkileri araştırılmıştır. Bu amaçla, yedi yaygın fiğ çeşidi (Alper, Görkem, Cumhuriyet-99, Kıralkızı, Selçuk-99, Şahinbey, Ürkmez), beş Macar fiği çeşidi (Akçalar, Altınova-2002, Atom, Enes, Oğuz-2002) ve beş koca fiğ çeşidi (Bozdağ, Tarman-2002, Balkan, Karakaya, Özgen) olmak üzere 17 çeşit kullanılmıştır. Beş farklı tuz dozunda (0, 5, 10, 15 ve 20 dS/m NaCl) çimlendirilen çeşitlerde; çimlenme yüzdesi, ortalama çimlenme süresi, çimlenme oranı indeksi, çimlenme indeksi, kök ve sürgün uzunluğu, fide yaş ve kuru ağırlığı ile kök ve sürgünlerde fosfomolibden yöntemiyle toplam antioksidan aktivite, DPPH radikali süpürme aktivitesi, toplam fenolik, flavonoid, prolin, hidrojen peroksit ve malondialdehit (MDA) miktarları saptanmıştır. Araştırma sonucunda, ortalama çimlenme süresi hariç incelenen tüm çimlenme ve fide büyüme özellikleri artan tuz dozları ile azalmıştır. En yüksek değerler kontrol grubunda, en düşük değerler ise 20 dS/m tuz seviyesinde elde edilmiştir. Artan tuz dozları, tüm çeşitlerde sürgün ve köklerde fosfomolibden yöntemiyle toplam antioksidan aktivitede, DPPH radikali süpürme aktivitesinde, toplam fenolik, flavonoid, prolin, hidrojen peroksit ve MDA miktarında artışa neden olmuştur. Koca fiğ çeşitlerinin tamamında sürgün ve kök uzunluğu ile fide yaş ve kuru ağırlıklarında meydana gelen kayıpların 15 ve 20 dS/m tuz seviyelerinde sırasıyla %55 ve %70'in de üzerine çıktığı belirlenmiştir. Genel olarak incelenen yaygın fiğ ve Macar fiği çeşitlerinin 15 ve 20 dS/m tuz seviyelerine koca fiğ çeşitlerinden daha toleranslı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Vicia sativa, Vicia narbonensis, Vicia pannonica, tuz stresi, çimlenme, biyokimyasal yanıtlar