Elma ağaçları üzerinetuzluluğun zararlı etkisinin azaltılmasında endofitlerin kullanımı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DURMUŞ ALİ ÇARKACI

Danışman: Osman Sönmez

Özet:

Elma yetiştiriciliğinde tuz stresi, bitki gelişmesini ve kaliteyi olumsuz etkileyen abiyotik faktörlerdendir. Bu nedenle, sürdürülebilir biyolojik çözümlerle gündeme gelen mikrobiyal endofit uygulamaları stres toleransının artırılması bakımından büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, elma yetiştiriciliğinde yoğun olarak kullanılan M9 (Jaune de Metz) anacı ile bu anaç üzerine aşılı Golden Reinders ve Pink Lady elma çeşitlerinin 1 yaşlı bitkileri kullanılmıştır. Fidanların 10 litre’lik perlit ortamında dikimleri yapılmıştır. Bu bitkiler mikoriza fungal endofit olarak bir arbusküler mikorizal fungus (AMF) türü olan Glomus iranicum ve bakteriyel endofit olarak ise; % 1 oranında Diazotrafik bakterilerden olan (Azospirillum brasilense) ve % 99 oranında ınert carrier-âtıl taşıyıcı içeren ürün ile aşılanmıştır.  Çalışmada kontrol ve tuzlu su olmak üzere iki farklı sulama suyu uygulanmıştır. Tuzlu su elde edilmesi için mevcut kontrol solüsyonunun EC değeri 5 dS/m oluncaya kadar NaCl ilave edilmiştir. Tuz stresinin zararlı etkisinin azaltılması amacıyla yürütülen çalışmada morfolojik fizyolojik ve biyokimyasal parametrelerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Tuzlu su (T) uygulamasına göre tuzlu su + fungal (TF) uygulaması; bitki boyunu %8.65, su kullanım etkinliğini (WUE) ise %3.14, net fotosentez hızını (A) %69.85, bitki N konsantrasyonu miktarını %13.66, P miktarını %13.04, Mg miktarını %37.21, Ca miktarını %13.33 oranında artırırken, prolin miktarını %15.04, Na miktarını %34.15, Cu miktarını %6.02 düşürmüştür. Tuzlu su (T) uygulamasına göre tuzlu su + bakteri (TB) uygulaması; bitki boyunu %6.6, net fotosentez hızını (A) %47.24, bitki N konsantrasyonu miktarını %14.21,  Mg miktarını %41.86, Ca miktarını %18.67 oranında artırırken, P miktarında bir değişiklik olmamış, prolin miktarını %7.96, Na miktarını %33.98, Cu miktarını %12.03 oranında düşürmüştür.

Bu sonuçlar mikorizal ilişkilerin elma bitkileri üzerinde olumlu etkilerinin olduğunu göstererek tarımsal üretimde endofitlerin kullanım potansiyellerini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Mikoriza (Mycorrhiza spp.), bakteri, tuz stresi, morfolojik ve fizyolojik parametreler