Karay Türkçesinde İbranice Unsurlar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DOĞU DİLLERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Arzu Cebe

Danışman: Nevzat Özkan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın konusu, Karay Türkçesindeki İbranice unsurların tespit edilmesidir. Bu kapsamda, etnik ve dinî azınlık olan Karayların kökeni ve tarihi ele alınmış; sadece Tevrat'a dayanan bir inanç sistemine sahip olan Karayların Rabbani Yahudilerden ayrılma nedenleri incelenmiş, tarihî süreçte mekân ve toplum etkisiyle yaşadıkları sosyokültürel değişimler araştırılmış, elde edilen bulgulardan yola çıkılarak Karay Türkçesinin yayıldığı coğrafi alanlar belirlenmiş ve bu bölgelerde yaşayan çok dilli topluluklarla temasın Karay Türkçesi üzerindeki etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda, Karay dini, dili ve kültürü üzerinde etkili olan farklı dönemlerin Karay yazarları ve eserlerine dair bilgiler de derlenerek ortaya konulmuştur. Küçük bir azınlık grup tarafından konuşulan Karay Türkçesinin varoluş sürecinde Karay yazılı ve sözlü kaynaklarının, özellikle folklorik belleğin rolü analiz edilmiştir. Ayrıca, Doğu Avrupa'da ortaya çıkan Karay matbaa ve yayınevi faaliyetlerinin, dergi, derleme ve kitapların Karay Türkçesinin fonetik, morfolojik ve cümle yapısının, söz hazinesinin korunması doğrultusundaki önemli rolü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın yürütülmesi açısından önem arz etmesi nedeniyle Karay Türkçesinin diğer Türk lehçeleri arasındaki yeri ve önemi tespit edilmiş; Arapça, Rusça, Hazar Türkçesi ve İbranicenin Karay Türkçesiyle olan etkileşimi çok yönlü şekilde ele alınmıştır. Karay Türkçesinde İbranice unsurları tespit etmek adına analiz edilen metnin (Tuv Ta'am) transkripsiyon ve tercümesi sonucunda elde edilen dinî, kültürel kavram, terim ve kelimeler sınıflandırılarak tahlil edilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda, İbranicenin Karay Türkçesindeki fonetik, morfolojik, cümle yapısı ve söz hazinesi üzerindeki etkisiyle birlikte, özellikle dinî literatürde İbranice kelimelerin kullanım yoğunluğuna dikkat çekilmiştir. Anahtar Kelimeler: Karay Türkçesi, Karay metinleri, Karay edebiyatı, Tuv Ta'am, İbranice