Tarihȋ Kıpçak Türkçesinde alıntı kelimeler

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE ADIGÜZEL

Danışman: GALİP GÜNER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

TARİHÎ KIPÇAK TÜRKÇESİNDE ALINTI KELİMELER Ayşe ADIGÜZEL Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Haziran 2025 Danışman: Prof. Dr. Galip GÜNER ÖZET Çalışmada Tarihî Kıpçak Türkçesi yadigarlarından Kitābu Bulġatu'l-Muştāḳ fî Luġati't-Türk ve'l-Kıfçāḳ, Ed-Dürretü'l-Mudiyye fi'l-Lügâti't-Türkiyye, Gülistan Tercümesi (Kitâb Gülistân bi't-Türkî), El- İdrak Haşiyesi, Kitâb Fî 'İlm an-Nuşşâb, İrşâdü'l-Mülûk ve's-Selâtîn, Kitâbü'l-Ef'âl, Kitâb fi'l-Fıkh, Kitâbü fi'l-fıkh bi-lisâni't-Türkî, Kitâbü'l-Hayl, Kitâb al-İdrâk li-lisân al-Atrâk, El-Kavânînü'l-Külliye Li-Zabti'l Lügati t-Türkiyye, Kitâb-ı Mecmû-ı Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî, Kitâb-ı Mukaddime-i Ebu'l-Leysi's-Semerkandî, Münyetü'l-Guzât, Resûlî Sözlüğü, Et-Tuhfet-üz-Zekiyye Fil-Lûgat-it-Türkiyye ve Codex Cumanicus adlı eserlerde alıntı kelimeler incelenmiştir. Çalışma; Giriş, İnceleme ve Sonuç olmak üzere üç ana bölümden meydana gelmektedir. "Giriş" bölümünde Kuman/Kıpçak Adı ve Kökeni, Deşt-i Kıpçak Tabiri, Kıpçak Tarihi, Kıpçak Türkçesi, Dil İlişkileri, Alıntılar, Kavram ve Kavram Alanı, Anlam Kavramı, Ses Değişmesi, Terim, Köken Bilgisi, Sözlükler, Sözvarlığı hakkında bilgi verildikten sonra, eserlerde geçen alıntı kelimeler çeşitli yönlerden incelemeye tabi tutulmuştur. Kıpçak Türkçesi metinleri ile sözlüklerden elde edilen veriler, Kıpçak Türkçesi Sözlüğü adlı eserden oluşturulan şablon ile karşılaştırılarak çalışmanın inceleme kısmı oluşturulmuştur. Kıpçak Türkçesinde Arapça, Farsça, Moğolca ve Diğer Alıntı Kelimeler olarak dört başlık altında alıntılar irdelenerek ve dönem özellikleri, sosyo-politik yapı, etnik yapı, ekonomik yapı, kültürel etkileşim gibi çeşitli yönler de dikkate alınarak, geniş kapsamlı kavram listesi oluşturularak değerlendirilmiştir. Çalışmanın "Sonuç" bölümünde değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışma bir bütün olarak Tarihî Kıpçak Türkçesinde (Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi hariç) yer alan alıntı kelimelerin tasnifi ve kavram alanı olarak sınıflandırılması açısından özgünlük taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Tarihî Kıpçak Türkçesi, Alıntılar, Kavram.