Androgenetik Alopesi Tedavisinde Etkili Bazı Doğal Bileşikler İçeren Aspazomal Formülasyonların Geliştirilmesi ve Etkinliğinin İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Eczacılık Teknolojisi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ESMA NUR USLU

Danışman: Çiğdem Yücel

Özet:

Kayseri, Ekim 2025 ÖZET ANDROGENETİK ALOPESİ TEDAVİSİNDE ETKİLİ BAZI DOĞAL BİLEŞİKLER İÇEREN ASPAZOMAL FORMÜLASYONLARIN GELİŞTİRİLMESİ VE ETKİNLİĞİNİN İNCELENMESİ Androgenetik alopesi, genetik yatkınlıkların yanı sıra hormonal etkilerin de rol oynadığı yaygın bir saç dökülmesi tipidir. Ayrıca mevcut tedavi seçenekleri etkinlik ve tolere edilebilirlik açısından bazı sınırlar taşımaktadır. Bu çalışmada, tedaviye yönelik alternatif bir yaklaşım geliştirilmesi amacıyla rosmarinik asit (RA) ve kafein içeren aspazomal taşıyıcı sistemler geliştirilmiş, in vitro karakterize edilmiş ve ex vivo etkinliği incelenmiştir. Aspazomlar, farklı oranlarda askorbil palmitat (AP), kolesterol ve disetil fosfat kullanılarak, kuru lipit film yöntemine göre hazırlanmış, partikül büyüklüğü, zeta potansiyeli, polidispersite indeksi, yükleme etkinliği ve in vitro salım profili açısından değerlendirilmiştir. Belirlenen optimum formülasyon ile üç aylık stabilite çalışmaları iki farklı ortam koşullarında yapılmış, L929 fare fibroblast hücre hattında, geliştirilen formülasyonların sitotoksik etkisi 3-(4,5-dimethildiazol-2-il)-2,5-difeniltetrazolyum bromit (MTT) testi ile RA için 46,875 - 1000 µg/mL, kafein için 100 - 1000 µg/mL konsantrasyon aralığında incelenmiştir. Fare abdominal derisi kullanılarak ex vivo deriden geçiş çalışmaları gerçekleştirilmiş ve sonunda Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi (YBSK) ile miktar tayini yapılan etkin maddelerin antioksidan etki tayininde, total antioksidan etkisi ölçülmüş, androgenetik alopeside etkili olan 5-α redüktaz ve fosfodiesteraz enzimleri üzerine inhibitör etkisi ticari kitler yardımıyla belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda nanoboyutta, monodispers ve stabil formülasyonlar elde edilmiş ve her iki etkin madde için de %60'tan yüksek yükleme etkinliği, %50'den yüksek salım profili elde edilmiştir. Etkin maddelerimizin toksik etki oluşturmadığı görülmüş (%50 ve üzeri canlılık), biyouyumlu olarak değerlendirilen formülasyonlarımızın (%85 ve üzeri canlılık) deriden geçişte de başarılı olduğu görülmüştür. Formülasyonumuzun çözelti formuna kıyasla 1,923 ± 0,036 mmol/L Trolox değeri ile yüksek antioksidan etki gösterdiği belirlenmiş, enzim kit çalışmalarında elde edilen veriler de moleküler docking değerlendirmesiyle uyumlu olduğu sonuçlarına varılmıştır. Anahtar kelimeler: Androgenetik alopesi, aspazom, kafein, ilaç dağıtım sistemleri, rosmarinik asit