Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH UĞUR
Danışman: Hacer Tokyürek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Eski Uygur Türkçesiyle yazılmış Budist ve Manihaist metinlerle İslami Dönemde kaleme alınmış dini ve edebi eserlerde yer alan 'cehennem' dünyasının görünümlerinin karşılaştırılmasıdır. Uygur Türkleri Budizm ve Manihaizm inançlarını kabul ettikten sonra dini, sosyal ve kültürel alanda birçok farklılaşma meydana gelmiştir. Bu farklılaşma unsurlarından din olgusunun bir bölümünü oluşturan cehennem algısı bizler için önem arz etmektedir. Özellikle Budist sahada cehennemle ilgili pek çok detay mevcuttur. İslami Dönem eserlerine yansıyan ve yansımayan hususları görme bağlamında başlıklandırmalar benzer nitelikte oluşturulmuştur. Bu başlıklandırmalar sayesinde üç farklı dönemde ortak ve farklı noktaları ifade edip değerlendirmeler yapılmıştır. Bu çalışmada dini metinlerin yanı sıra edebi eserlerden de istifade edilerek kesişim kümeleri yakalanmaya çalışılmıştır. Çalışmada cehennem söz varlığı, köken incelemesi, cehennemin farklı inanç sistemlerindeki görünümleri, cehennemin aynı medeniyet dairesi içerisinde farklı inançları kabul etse de ortak algılar yakalayıp yakalamadığı gibi konulara açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş kısmında araştırma konusu olan Budizm, Manihaizm ve İslamiyet'te cehennem söz varlığının gelişimi ele alınmıştır. İkinci bölümde Eski Uygur Türkçesi Budist ve Manihaist metinlerde cehennem anlayışı, tasvirler, cehennem türleri, günahlar, azaplar, azap ögeleri, cehennemdeki hayvanlar, günahkârların cehennemdeki durumu ele alınıp genel değerlendirme yapılmıştır. Üçüncü bölümde İslami Dönem Türk metinlerde ve Kur'ân-ı Kerim'de cehennem kapsamlı olarak ele alınıp değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde de çalışmanın genel değerlendirilmesinin yapıldığı sonuç bölümü oluşturulmuştur. Eski Uygur Türkçesi ve İslami Dönem metinlerinin incelendiği çalışmada Eski Uygur Budist ve Manihaist metinlerinde yer alan cehenneme dair ifadelerin İslami Dönem eserleriyle uyum gösterip göstermediği tespit edilmiş bunların benzer ve farklılıkları dördüncü bölümde bir sonuca vararak tablolar halinde de gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Cehennem, tamu 'cehennem', Budizm, Manihaizm, İslamiyet.