Toplumsal değişme ve Alevi Dernekleri: Adıyaman örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HAMİT AKTÜRK

Danışman: Celaleddin Çelik

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çeşitli sebeplerle şehirlere göç etmek zorunda kalan Alevilerin, geleneksel Aleviliğin yaşatılmasında ve yeni nesillere aktarılmasında vaz geçilmez bir öneme sahip olan dedelerle bağları kopmuştur. Aleviliğin temelini oluşturan bu bağın kopması, şehirlerdeki Alevileri bir boşluğa itmiş, oluşan boşluğu aynı zamanda birer sivil toplum örgütleri olan Alevi Dernek ve vakıfları doldurmaya çalışmıştır. Kurulan her dernek ve oluşan her sivil toplum örgütü Aleviliği diğerinden farklı anlamış ve bu farklı anlayış etrafında kendi gibi düşünen diğer bireylerle birlikte hareket etme gereği duymuştur. Böylece şehirlerde, Alevilik adına hareket eden ve birbirlerinden oldukça farklı anlayışlar etrafında örgütlenen Alevi dernekleri ortaya çıkmıştır. Biz bu çalışmamızda şehirlerde örgütlenen bu Alevi örgütlerinin Aleviliği nasıl yorumladıklarını, hangi ritüelleri yerine getirdiklerini, birbirleri ile ve Sünnilerle ilişkilerini, siyasete bakışlarını, şehirlerde fonksiyonsuz kalan Alevi kurumlara nasıl yaklaştıklarını vs. incelemeye çalıştık. Araştırmamız sonucunda, Adıyaman ilinde birbirinden farklı anlayışlar etrafında örgütlenen dört temel Alevi örgütünün var olduğunu gördük. Bunlardan, Cem Vakfı, geleneksel Aleviliği yaşatmak için dedeler ve ocaklar ekseninde örgütlenip, çatışmadan uzak faaliyetler sürdürmektedir. Pir Sultan Abdal Derneği, etnik ve sol bir yorum etrafında bir araya gelen Alevilerin örgütlendikleri bir kurum olarak öne çıkmaktadır. Kültürel Alevilik kurumları dediğimiz Alevi Kültür Dernekleri ve Hacı Bektaş Anadolu Kültür Vakfı, Alevi değer ve ritüellerini yaşatmak için cemevleri kurup, Alevi değerlerini yeni nesillere aktarmak amacıyla Alevileri cemevlerinde bir araya getirme gayretindedir. İmam Hüseyin Derneği ise, kendilerinin, Sünnileşmek veya solcu olmak arasında sıkışan Aleviler için üçüncü seçenek olduklarını ifade etmektedirler. Anahtar kelimeler: Şehirleşme, örgütlenme, modernleşme, dernekleşme, sivil toplum, Alevilik, Şiilik, cemevi.