Devresel Dalgalanma Teorilerinin Analizi ve Türkiye Ekonomisi Üzerine Bir Uygulama

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İKTİSAT ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2002

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Yalçın Pamuk

Danışman: Faik Bilgili

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Bu çalışmada öncelikle konjonktür olgusu ana hatlarıyla tanıtılmaya çalışılmış, ardından konjonktür teorileri konjonktürü ortaya çıkaran neden açısından sekiz gruba ayrılarak incelenmiştir. Daha sonra bu teorilerin analizinden elde edilen bulgular ışığında Türkiye ekonomisine dair bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Yapılan ekonometrik analizin amacı, para arzı, TÜFE, sanayi üretimi, özel nihai tüketim ve diğer bazı iktisadi değişkenlerdeki dalgalanmaların, bir ekonomide konjonktürel hareketlerin karakteristik bir göstergesi olarak nitelendirilebilecek GSYİH'daki dalgalanmaları ne derece açıklayabildiğim tespit etmektir. Böylelikle, Türkiye ekonomisine ilişkin devresel dalgalanmaların sebeplerinin daha çok reel faktörlerden mi yoksa parasal faktörlerden mi kaynaklandığı saptanmaya çalışılmıştır. Sekiz grupta topladığımız toplam 23 teorinin analizi sonucunda devresel dalgalanmaları başlatıcı faktörler arasında aşırı yatırım, yetersiz tüketim, iktisadi yenilikler, üretim kesimleri arasındaki dengesizlik, parasal değişim (bankacılık ve finans sektörleri), faiz, bekleyişlere dayalı ya da psikolojik etmenler, reel şoklar ve teknoloji şokları gibi olguların ön plana çıktığını görmekteyiz. Konjonktürün nedeni bu faktörlerden hangisine bağlanırsa bağlansın, neredeyse tüm teoriler dalgalanmalarda yatırımların oynadığı rolü belirtmek gereği duymaktadırlar. O nedenle, konjonktür dalgalanmalarında yatırımların oldukça stratejik bir faktör olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Nitekim, ele alınan bu 23 teorinin tamamı yatırımlara bakış açılarına göre aşağıdaki üç grup altında toplanabilmektedir:. Konjonktürün nedenini toplam net yatırımlardaki dalgalanmalara bağlayan teoriler,. Teknolojik ilerlemelerin ve yeniliklerin firmaları etkilemesi suretiyle net yatırımları ve dolayısıyla iktisadi faaliyeti dalgalandırdığını vurgulayan teoriler,. Bankacılık sisteminin yarattığı kaydi paranın yatırım harcamalarında daralma ve genişleme meydana getirerek dalgalanmalara sebep olduğunu ifade eden teoriler. Çalışmanın uygulama bölümünde Türk ekonomisindeki genel iktisadi faaliyetin bir göstergesi olarak alınan GSYİH'nın sanayi üretimi, özel nihai tüketim ve Mİ para arzındaki dalgalanmaları yansıttığı, buna karşılık sermaye oluşumu, sanayi üretimi, tüketim ve M2 para arzı gibi değişkenlerin de GSYİH üzerinde belirleyici olduğu sonucu elde edilmiştir. Sermaye birikimi ve sanayi üretimi gibi yatırımlarla doğrudan ilişkili iki değişkenin GSYİH üzerindeki belirleyici etkisi, teoriler bölümünden elde edilen, "yatırımların konjonktür üzerinde stratejik bir etkiye sahip olduğu" yönündeki sonucu teyid eder niteliktedir.