Bir Üniversite Hastanesi Araştırma Görevlilerinin Sigara Kullanımını Etkileyen Faktörlerle Sigara Bıraktırma Konusundaki Davranışları ve Algılanan Stres Düzeyi Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bil., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA NUR ONGUN ANIL
Danışman: Selçuk Mıstık
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada bir üniversite hastanesinde çalışan araştırma görevlilerinin sigara kullanımını etkileyen faktörlerle sigara bıraktırma konusundaki davranışları ile algılanan stres düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışma 216'sı kadın, 161'i erkek olmak üzere toplam 377 araştırma görevlisi ile gerçekleştirildi. Hazırlanan anket formu, Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi ve Algılanan Stres Ölçeği yüz yüze görüşme tekniği ile uygulandı. Çalışmamızda Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi'nden alınan puanlar, Algılanan Stres Ölçeği'nden alınan puanlar ile sosyodemografik özellikler gibi bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 26 (IBM Corp., Armonk, New York, ABD) istatistik paket programı ile değerlendirildi. Tanımlayıcı istatistikler birim sayısı (n), yüzde (%), ortalama ± standart sapma (𝑋 ± 𝑆𝑆), medyan (M), minimum (min), maksimum (max) ve kartiller arası uzaklık değerleri olarak verildi. p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmamız 216'sı (%57,3) kadın, 161'ü (%42,7) erkek olmak üzere toplam 377 araştırma görevlisi ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 29,86±4,63'tür. Katılımcıların %29,6'sı (n = 112) nadiren veya düzenli olarak sigara kullandıklarını ifade etmiştir. Katılımcıların Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) skorlarının ortalaması 1,71'dir (standart sapma: 2,52). Nikotin bağımlılık düzeyi erkek araştırma görevlilerinde, nöbet sayısı 5'ten fazla olan araştırma görevlilerinde, 25 yaş öncesinde sigara kullanmaya başlayan araştırma görevlilerinde ve mesai saatleri içinde daha çok sigara içen araştırma görevlilerinde anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Yaş, medeni durum, çocuk durumu, kronik hastalık varlığı, gelir durumu, görev yapılan anabilim dalının türü, hekimlikte geçirilen süre ile FNBT skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Cerrahi bölümlerde çalışan katılımcılardaki sigara içme oranı temel/dahili branşlarda çalışan katılımcılardaki orandan anlamlı derecede yüksektir. Katılımcıların sigara içtikleri süre ile FNBT skorları arasında pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır. Algılanan Stres Ölçeğinden (ASÖ) elde edilen skorların ortalaması 26,55'tir (ss: 6,78). Kadın hekimlerde, nöbet sayısı fazla olan hekimlerde, klinikteki işini zor ve çalışma ortamını kötü olarak tanımlayan araştırma görevlilerinde algılanan stres düzeyi daha yüksek bulunmuştur. Araştırma görevlilerinin sigara kullanma durumu ve FNBT skorları ile algılanan stres düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Kardeşler ve arkadaşların sigara içme durumu ile araştırma görevlilerinin sigara içme durumu arasında istatiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Aktif olarak alkol kullanan araştırma görevlilerinin sigara içme oranı alkol kullanmayan katılımcılara göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Hekimlerin öfkelendirici bir olay yaşadıkları ve yoğun geçen mesai günlerinde sigara içme davranışlarının arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların çoğu (%66,1) mesleğe başladıktan sonra sigara kullanımının arttığını belirtmiş olup sigarayı bir mola fırsatı ve rahatlatıcı bir araç olarak görmektedirler. Sigara içen katılımcılarda sigaraya başlama sebebi olarak en çok çevre ve arkadaş gruplarının içiyor olması, ikinci olarak stres ve sıkıntı olması ve üçüncü olarak da iş ortamından dolayı olduğu saptanmıştır. Sonuç: Sigara kullanma durumu ve FNBT skorları ile algılanan stres düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Ancak sigara içme miktarının araştırma görevlisinin gün içinde yaşadığı yorucu, öfkelendirici ve kendini yetersiz hissettiği karar vermekte zorlandığı durumlarda anlamlı düzeyde artış gösterdiği tespit edilmiştir. Gün içerisinde stres artırıcı durumların sigara içme davranışlarına olumsuz etki etmesi hekimlerin stresle başa çıkma yöntemleri konusunda desteğe ihtiyaçları olduğunun bir göstergesi olabilir. Bu sebeple doktorlara stresle mücadele konusunda eğitimler sağlanabilir ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi yönünde planlar yapılabilir. Toplumda rol model olarak görülen hekimlerin sigara içme düzeylerinin yüksek çıkması düşündürücüdür. Sağlık çalışanları ve özellikle hekimlerin sigara kullanması hastaları olumsuz yönde etkileyebilir. Hekimlerimiz bu konuda daha duyarlı olmalıdır. Muayeneye gelen hastaya hekimin sigara kullanma durumunu sorması ve sigarayı bırakmayı önermesi tütünle mücadelede kolay ve etkili bir yöntemdir. Anahtar Sözcükler: Araştırma Görevlisi, Sigara, Stres, Bağımlılık