Alüminyum ekstrüzyon kalıplarında sürtünme-asınma özelliklerinin ekstrüzyonparametrelerine baglı olarak incelenmesi,

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2004

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: METE CINGILLI

Danışman: Durmuş Odabaş

Özet:

Ill ALÜMİNYUM EKSTRUZYON KALIPLARINDA SURTUNME-AŞINMA ÖZELLİKLERİNİN EKSTRÜZYON PARAMETRELERİNE BAĞLI OLARAK İNCELENMESİ ÖZET Bu çalışmada ilk olarak ekstrüzyon işleminin esasları, malzeme akışı, ekstrüzyon takımları, malzemesi ve ısıl işlemleri, ekstrüzyon parametrelerinden sıcaklığın, ekstrüzyon hızının, basıncın ve şekil faktörünün etkileri incelendi. Ekstrüzyon malzemesi olarak seçilen AA6063 alüminyum biletlerin sıcak ekstrüzyonu esnasındaki ekstrüzyon kalıbının sürtünme-aşınma özellikleri incelenerek sürtünme özelliklerini iyileştirici aşınmayı azaltıcı çözüm yollan araştırıldı. Ekstrüzyon şartlarını sağlamak için laboratuara model ekstrüzyon presi yapıldı. Profil geometrisinin aşınmaya etkisini inceleyebilmek için daire ve köşebent olmak üzere iki değişik kesitte ve 3 değişik ekstrüzyon oranında (25, 40, 70) sıcak iş çeliğinden kalıplar hazırlandı. Baskılar sonun da kalıplar 0.0001 gr hassasiyetli terazide tartıldı ve aşınma miktarları tespit edildi. Deneyler sonucunda keskin köşelerde (köşebent kesitli kalıp) malzeme akışının zor olması ve yerel yüksek basınç bölgeleri meydana getirmesi yanında ışıl işlem ve yüzey işlemlerinden kaynaklanan keskin köşelerdeki gerilme yığılmaları bu bölgeler-den parça koparılmasını ve aşınmayı kolaylaştırdığı görüldü. Dolayısıyla aynı şartlarda çalışan köşeli kalıpların dairesel kesitli kalıplara göre daha fazla aşmdığı tespit edildi. Yüzey ısıl işleminin aşınmaya etkisini incelemek amacıyla aynı ekstrüzyon oranında (70) her iki kesitten de 4'er adet numune hazırlandı. Bu kalıplar 47 HRc sertleştiril- dikten sonra bir adeti koruyucu gaz (Ar) atmosferinde macun bor ile lokal olarak sürtünme yüzeyleri borlandı, bir adedi sadece nitrürasyon işlemine tabi tutuldu, bir adedi koruyucu gaz atmosferinde macun bor ile horlandıktan sonra nitrürasyon işlemine tabi tutuldu, bir adeti ise hiçbir işlem yapılmadan baskıya verildi. Pasta bor uygulaması sonucunda yüzeyde kılcal çatlaklar ve lokal ergimeler görüldü. İlk baskılar sonucunda bu kısımlardan parçacıklar koptuğu, yüzey kalitesini oldukça bozulduğu ve aşınmayı artırdığı tespit edildi. Sonraki baskılarda hem borlanmış hem de bor üzerine nitrürlcnmiş kalıplarda aşınma gittikçe düştü. Ancak ektrüzyon işleminde yüzey kalitesi oldukça önemli olduğu için bu şartlar altında yapılan macun bor uygulamasının ektrüzyon kalıplan için uygun olmadığı görüldü. Anahtar Sözcükler : Ekstrüzyon, Aşınma, Sürtünme, Borlama