Hemodiyaliz tedavisi alan bireylere uygulanan aromaterapi masajının huzursuz bacak sendromu şiddeti, gündüz uykululuk ve uyku kalitesine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYSER DÖNER
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Sultan Taşcı
Eş Danışman: İsmail Koçyiğit
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hemodiyaliz (HD) tedavisi alan bireylerde sık görülen uyku bozuklukları arasında huzursuz bacak sendromu (HBS) gündüz uykululuk düzeyini arttırmakta ve uyku kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çalışma; HD tedavisi alan bireylerde HD seansı başlangıcından bir saat sonra, haftada üç kez, dört hafta boyunca, her iki alt bacak bölgesine, her bacağa 10 dakika süreyle %5'lik lavanta yağı ile uygulanan aromaterapi masajının HBS şiddeti, gündüz uykululuk ve uyku kalitesine etkisini belirlemek amacı ile randomize kontrollü çift kör çalışma olarak yapılmıştır. Araştırma, kantitatif ve kalitatif olarak karma çalışma deseninde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya HBS'si olan müdahale, plasebo kontrol ve kontrol grubuna 28'er hasta olacak şekilde 84 hasta dahil edilmiştir. Müdahale grubuna lavanta yağıyla aromaterapi masajı, plasebo kontrol grubuna susam yağıyla klasik masaj uygulanmıştır. Araştırma için kurum izinleri, etik kurul izni ve hastalardan bilgilendirilmiş gönüllü olur alındıktan sonra çalışmaya başlanmıştır. Çalışmanın kantitatif ve kalitatif verilerinin toplanmasında; HBS Tanı Kriterleri Formu, Hasta Tanıtım Formu, HBS Şiddet Değerlendirme Ölçeği, Epworth Uykululuk Ölçeği, Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi, Hasta İzlem Çizelgesi ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Çalışmanın kantitatif verilerinin değerlendirilmesinde; IBM SPSS V24.0 Statistics, G*Power ve Turcosa programları kullanılmıştır. Kalitatif veriler ise betimsel ve içerik analiz yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Masaj uygulaması sonrasında (4.hafta) ve bir ay sonraki izlemde (8.hafta) müdahale grubunun plasebo kontrol ve kontrol grubuna, plasebo kontrol grubunun kontrol grubuna göre, HBS şiddetinin, gündüz uykululuk düzeyinin azaldığı ve uyku kalitesinin arttığı belirlenmiştir. Ayrıca aromaterapi masajı ve klasik masaj uygulamasının psikolojik iyilik halini, konforu, günlük yaşam aktivitelerini ve yaşam kalitesini arttırdığı belirlenmiştir. Elde edilen kalitatif veriler kantitatif verileri desteklemektedir. Sonuç olarak; HD hastalarında HBS semptom yönetiminde ve uyku kalitesinin arttırılmasında aromaterapi masajı ve klasik masaj uygulamaları tamamlayıcı ve integratif tedavi yöntemi olarak hastalara önerilebilir. Ayrıca masaj uygulamalarının uzun süre etkilerinin değerlendirilebileceği izlem çalışmalarının yapılması önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz; Huzursuz Bacak; Lavanta Yağı; Masaj; Uyku Kalitesi.